香港脚脚膝时酸疼,赤肿兼患胀腹心。不肿热痛干香港脚,气肿而痛湿气明。因风则麻因寒
痛,呕吐喘急忧危临。寒温湿渗风宜汗,热下诸法须评论。又有下陷致跗肿,脾气虚弱胃气
沉。脾坤静德干健运,中气冲和清浊分,脾土受伤不制水,水谷之气下陷应。足跗肿者用何
法,补中益气汤提升。
湿热跗肿,酸软(足背赤肿,皮亮溲黄)
川独活 猪苓 木瓜 黑栀皮 滑石 赤茯苓 泽泻 椒目 料豆皮 知柏 八味丸
寒湿腿酸,跗肿痛
川桂木 熟附子 茯苓皮 蚕砂 川独活 宣木瓜 制香附 牛膝
脾明虚寒,腿肚及跗浮肿(按指下陷酸冷)
巴戟肉 桂 香附 于术 金狗脊 川附子 茯苓 独活 牛膝 宣木瓜 淡苁
蓉人参 炮姜 车前 五加皮 益智 山萸 山药
足三阴虚,脚背足心跗肿,气逆喘怠,水泛为痰
熟地 虎胫骨 杜仲 白芍 龟版 人参 熟川附 杞子 香附 牛膝 茯苓 上
肉桂 麦冬 干姜 陈皮 广沉香 五味 附桂八味丸
七疝在肝,《内经》谓冲脉为病,又谓任脉为病。男子结七疝,女子带下 瘕,同为肾经
主之。胁中少腹皆肝脉,游行之所,气凝紧为腹聚,久结形为瘕疝。暴疝多寒,久疝多热。
《素问》诸经之疝云∶任脉为病,结七疝,督脉生病。为冲疝。脾传之肾,病名疝 ,三阳为
病,发寒热,传为 疝。邪客于足厥阴之络,令人卒疝暴痛。
陈参曰∶少阳上聚为瘕,厥阴下结为疝。
气冲疝(上冲心不得前后,能上不能下,为冲)
狐疝(夜出昼入如狐,乃肝木病)
癃疝(肾脉滑甚为 癃疝囊,脓血溺秘,乃脾邪传肾也)
疝(顽痹不仁,丸大如升如斗)
厥疝(肝木乘脾,厥逆上升也)
疝瘕(脾传之肾,少腹实热而痛,状如黄瓜)
疝(足阳明病 疝,脉滑为 疝,乃肝木乘胃也,囊大脓血)
以上系七般疝气。
热郁于中,寒包热,小腹急痛连睾丸。导气汤加荔橘核,附姜故(破故纸)仲青通餐。偏
坠不痛本肾气,苍芷滑(石)半(夏)加可宽。妇人厥阴寒气聚,小儿食积治无难。
督任阳虚疝(气坠下结,升阳为主)
鹿茸 沙蒺藜 归身 鹿角 菟丝子 桂枝
奇脉阳虚疝(疝瘕绕脐, 有声)
淡苁蓉 杞子 沙蒺藜 红枣 小茴香 归身 白茯苓
筋疝(怒劳所伤也)
淡苁蓉 小茴香 归身 胡桃 山羊肾 补骨脂 家韭子 茯苓 青盐 捣为丸
肝疝犯胃(纳食涌吐,宿疝上冲)
墨附子 淡吴萸 猪胆汁 淡干姜 川楝子
浊阴聚肝络疝(脐旁动气,少腹结疝,睾丸偏坠)
淡苁蓉 枸杞子 白茯苓 安息香 归身 小茴香 川连 川楝子 广木香 吴萸
延胡索 青橘叶 桃仁 穿山甲 炒橘核 归尾 小茴香 郁李仁 山楂 泡吴萸
小青皮 左牡蛎 葱白 川桂枝 建泽泻
膀胱寒湿,凝滞疝气(阴囊茎痛)
五苓散加防己 独活
郁怒肝疝肿胀(用丹溪通阳泄浊法)
归须 橘核 小茴香 青皮 木香 炒山栀 青葱 川楝子 香附 小茴 延胡索
久疝湿邪热郁
川柏 龙胆草 山栀 芦荟 细辛 知母 海金砂 猪苓 泽泻 川连 木香 冬
葵子 川桂枝 山栀 橘核 郁李仁 川楝子
又方 肉桂 当归身 鹿角 川芎 小茴 炙甘草 茯苓 生姜 羊肉胶为丸
疝兼疟母
阴疟久延,邪入肝络,少腹痛渐硬,结阴前后处筋痛。
淡苁蓉 穿山甲 杞子 归身 大茴香 黑川乌 水安息 鹿茸 黑豆 小茴香
陈参曰∶疝不离乎肝,又不越乎寒。以肝脉络阴器,为至阴之脏,足太阳之脉属肾络膀
胱,为寒水之经。故仲景以温散祛寒、调营补气为主,而子和又以辛香流气为主。胃肝得疏
泄乃愈,则金铃子散、虎潜丸二法是也。
香港脚(足部肿胀疼痛之病)表现为脚膝时常酸痛,伴有红肿并兼有腹胀心痛。若脚部不肿而热痛,属于干性香港脚;若气滞肿胀且疼痛,则属湿气明显。因风邪所致则麻木,因寒邪所致则疼痛剧烈,若出现呕吐、喘急等症状,病情危急。治疗上,寒、温、湿、渗等证宜用发汗法,热证及下法等需仔细辨证评论。又有因中气下陷导致足背肿胀者,多因脾气虚弱、胃气下沉所致。脾主静德以助健运,中气冲和则清浊分明;若脾土受伤不能制水,水谷之气便会下陷。对于足背肿胀,应采用补中益气汤以提升中气。
湿热导致的足背肿胀,症状为酸软无力(表现为足背赤肿,皮肤光亮,小便黄)。
方药:川独活、猪苓、木瓜、黑栀皮、滑石、赤茯苓、泽泻、椒目、料豆皮、知柏、八味丸。
寒湿导致的腿酸,足背肿痛。
方药:川桂木、熟附子、茯苓皮、蚕砂、川独活、宣木瓜、制香附、牛膝。
脾阳虚寒,导致小腿肚及足背浮肿(按压指下凹陷,感觉酸冷)。
方药:巴戟肉、桂枝、香附、于术、金狗脊、川附子、茯苓、独活、牛膝、宣木瓜、淡苁蓉、人参、炮姜、车前子、五加皮、益智仁、山萸肉、山药。
足三阴经亏虚,导致脚背足心肿胀,气逆喘促怠惰,水泛为痰。
方药:熟地黄、虎胫骨、杜仲、白芍、龟版、人参、熟川附子、枸杞子、香附、牛膝、茯苓、上肉桂、麦冬、干姜、陈皮、广沉香、五味子、附桂八味丸。
七疝归属于肝,《内经》称其为冲脉为病,又称任脉为病。男子患七疝,女子患带下、瘕聚,均由肾经所主。胁肋与少腹均为肝脉循行之处,气机凝滞紧结则为腹中聚积,日久结成形质则为瘕疝。暴发性疝多属寒证,久治不愈的疝多属热证。《素问》论述各经之疝云:任脉为病,结为七疝;督脉生病,发为冲疝。脾传之于肾,病名疝(注:原文此处可能有缺字或通假,通常指狐疝或其他),三阳经为病,发作时寒热交替,传变后成为某种疝(注:原文此处可能有缺字)。邪气客居足厥阴之络,使人突然发生疝气并剧烈疼痛。
气冲疝(气上冲心胸,大小便不通,能上不能下,称为冲疝)。
狐疝(夜间突出白天回纳,如狐狸般出没,乃肝木病变)。
癃疝(肾脉滑甚导致睾丸肿大,脓血溺秘,乃脾邪传肾所致)。
(注:原文此处缺字,推测为“㿗”疝或类似,指睾丸巨大)顽痹不仁,丸物大如升如斗。
厥疝(肝木乘脾,厥逆之气上升所致)。
疝瘕(脾传之于肾,少腹实热而痛,形状像黄瓜)。
(注:原文此处缺字,推测为“睾”疝或类似)足阳明病导致疝,脉滑为疝,乃肝木乘胃所致,睾丸肿大伴脓血。
以上列举了七种疝气。
热郁于体内,外受寒包,小腹急痛牵连睾丸。可用导气汤加荔枝核、橘核,以及附子、干姜、破故纸、青皮、通草等。偏坠而不痛者本于肾气不足,可用苍术、白芷、滑石、半夏等加减以宽胸理气。妇人厥阴寒气聚集,小儿食积引起的疝,治疗不难。
督任二脉阳虚之疝(气坠下结,以升阳为主治原则)。
方药:鹿茸、沙蒺藜、当归身、鹿角、菟丝子、桂枝。
奇经八脉阳虚之疝(疝瘕绕脐,肠鸣有声)。
方药:淡苁蓉、枸杞子、沙蒺藜、红枣、小茴香、当归身、白茯苓。
筋疝(由怒气和劳累损伤所致)。
方药:淡苁蓉、小茴香、当归身、胡桃、山羊肾、补骨脂、家韭子、茯苓、青盐,捣碎制成丸剂。
肝疝犯胃(进食后涌吐,宿疝之气上冲)。
方药:墨附子、淡吴茱萸、猪胆汁、淡干姜、川楝子。
浊阴聚集于肝络之疝(脐旁动气,少腹结疝,睾丸偏坠)。
方药:淡苁蓉、枸杞子、白茯苓、安息香、当归身、小茴香、川黄连、川楝子、广木香、吴茱萸、延胡索、青橘叶、桃仁、穿山甲、炒橘核、当归尾、小茴香、郁李仁、山楂、泡吴茱萸、小青皮、左牡蛎、葱白、川桂枝、建泽泻。
膀胱寒湿,凝滞疝气(阴囊及阴茎疼痛)。
方药:五苓散加防己、独活。
郁怒导致肝疝肿胀(采用丹溪通阳泄浊法)。
方药:归须、橘核、小茴香、青皮、木香、炒山栀、青葱、川楝子、香附、小茴、延胡索。
久疝湿邪热郁。
方药:川柏、龙胆草、山栀、芦荟、细辛、知母、海金砂、猪苓、泽泻、川黄连、木香、冬葵子、川桂枝、山栀、橘核、郁李仁、川楝子。
又一方:肉桂、当归身、鹿角、川芎、小茴、炙甘草、茯苓、生姜、羊肉胶制成丸剂。
疝气兼有疟母(疟疾日久形成的痞块)。
阴疟久延,邪气深入肝络,少腹痛渐硬,结于阴前后处的筋脉疼痛。
方药:淡苁蓉、穿山甲、枸杞子、当归身、大茴香、黑川乌、水安息、鹿茸、黑豆、小茴香。
陈参曰:疝气不离乎肝,也不超出乎寒的范围。因为肝脉络阴器,肝为至阴之脏;足太阳之脉属肾络膀胱,为寒水之经。所以张仲景以温散祛寒、调营补气为主治方法,而刘河间(子和)又以辛香流气为主治方法。胃与肝得到疏泄即可痊愈,代表方剂即为金铃子散、虎潜丸这两种方法。
Hong Kong Foot (a disease characterized by swelling and pain in the feet) presents with soreness and pain in the ankles and knees, accompanied by redness, swelling, abdominal distension, and heart pain. If there is no swelling but heat and pain, it is classified as Dry Hong Kong Foot; if there is Qi stagnation causing swelling and pain, it indicates prominent Dampness. Wind pathogen causes numbness, while Cold pathogen causes severe pain; if vomiting and rapid panting occur, the condition is critical. For Cold, Warmth, Dampness, and渗 (seeping/dampness) patterns, sweating methods are appropriate; for Heat and descending methods, careful differentiation is required. In cases where sinking of Qi leads to dorsum pedis swelling, it is due to Spleen Qi deficiency and Stomach Qi sinking. The Spleen embodies stillness to assist healthy movement; when Middle Qi is harmonious, Clear and Turbid substances are separated. If Spleen Earth is injured and cannot control Water, the Qi of Grain and Water sinks downward. For dorsum pedis swelling, Bu Zhong Yi Qi Tang (Tonify the Middle and Augment the Qi Decoction) should be used to raise the Qi.
Damp-Heat causing dorsum pedis swelling, with soreness and weakness (manifesting as red swelling of the dorsum pedis, shiny skin, and yellow urine).
Herbs: Radix Angelicae Dahuricae (Chuan Du Huo), Polyporus (Zhu Ling), Fructus Chaenomelis (Mu Gua), Cortex Gardeniae (Hei Zhi Pi), Talcum (Hua Shi), Poria Cum Radio (Chi Fu Ling), Rhizoma Alismatis (Ze Xie), Semen Capsici (Jiao Mu), Cortex Phaseoli (Liao Dou Pi), Cortex Phellodendri et Radix Anemarrhenae (Zhi Bai), Ba Wei Wan (Eight-Ingredient Pill).
Cold-Dampness causing leg soreness and dorsum pedis swelling/pain.
Herbs: Ramulus Cinnamomi (Chuan Gui Mu), Preparated Radix Aconiti Lateralis (Shu Fu Zi), Cortex Poriae (Fu Ling Pi), Sandworm Cast (Can Sha), Radix Angelicae Dahuricae (Chuan Du Huo), Exocarpium Citri Reticulatae (Xuan Mu Gua), Preparated Rhizoma Cyperi (Zhi Xiang Fu), Radix Achyranthis Bidentatae (Niu Xi).
Spleen Yang Deficiency and Cold, causing edema of the calf and dorsum pedis (pressing leaves an indentation, feeling sour and cold).
Herbs: Radix Morinda Officinalis (Ba Ji Rou), Ramulus Cinnamomi (Gui), Rhizoma Cyperi (Xiang Fu), Rhizoma Atractylodis Macrocephalae (Yu Zhu), Radix Cibotii (Jin Gou Ji), Radix Aconiti Lateralis Preparata (Chuan Fu Zi), Poria (Fu Ling), Radix Angelicae Dahuricae (Du Huo), Radix Achyranthis Bidentatae (Niu Xi), Exocarpium Citri Reticulatae (Xuan Mu Gua), Cortex Cinnamomi (Dan Cong Rong), Ginseng Radix (Ren Shen), Prepared Ginger Root (Pao Jiang), Herba Plantaginis (Che Qian), Cortex Acanthopanacis Senticosi (Wu Jia Pi), Fructus Alpiniae Oxyphyllae (Yi Zhi), Fructus Corni (Shan Yu), Rhizoma Dioscoreae (Shan Yao).
Deficiency of the Three Yin Meridians of the Foot, causing swelling of the dorsum pedis and sole, rebellious Qi with panting and lethargy, and Water overflowing into Phlegm.
Herbs: Prepared Rehmanniae Radix (Shu Di), Tibia Bone of Tiger (Hu Jing Gu), Caulis Eucommiae (Du Zhong), Radix Paeoniae Alba (Bai Shao), Carapax et Plastrum Testudinis (Gui Ban), Ginseng Radix (Ren Shen), Prepared Radix Aconiti Lateralis (Shu Chuan Fu), Fructus Lycii (Qi Zi), Rhizoma Cyperi (Xiang Fu), Radix Achyranthis Bidentatae (Niu Xi), Poria (Fu Ling), Cortex Cinnamomi (Shang Rou Gui), Ophiopogonis Radix (Mai Dong), Dried Ginger (Gan Jiang), Pericarpium Citri Reticulatae (Chen Pi), Lignum Aquilariae Resinatum (Guang Chen Xiang), Fructus Schisandrae (Wu Wei), Fu Gui Ba Wei Wan (Aconite and Cinnamon Eight-Ingredient Pill).
The Seven Hernias belong to the Liver. The *Nei Jing* states that illness of the Chong Mai (Penetrating Vessel) manifests as such, and also refers to illness of the Ren Mai (Conception Vessel). Men suffer from the Seven Hernias, women from leukorrhea and Jia masses, both primarily governed by the Kidney Meridian. The hypochondrium and lower abdomen are pathways of the Liver Meridian; stagnant Qi becomes a Ju mass in the abdomen, and long-standing accumulation forms a Jia hernia. Acute hernias are mostly Cold, while chronic hernias are mostly Heat. The *Su Wen* discusses hernias of various meridians: Ren Mai illness results in seven hernias; Du Mai illness causes Chong Hernia. Transmission from Spleen to Kidney is named [missing character] Hernia; San Yang meridian illness causes chills and fever, transmitting into [missing character] Hernia. Evil lodging in the collateral of the Foot Jueyin causes sudden hernia and acute pain.
Chen Can said: Shaoyang Qi gathering upward forms Jia; Jueyin Qi knotting downward forms Hernia.
Qi Chong Hernia (Qi rushes to the heart, inability to pass stool or urine, can go up but not down, called Chong Hernia).
Fox Hernia (emerges at night, retracts during day like a fox, a Liver Wood pathology).
Long Hernia (Kidney pulse slippery and extreme causes scrotal swelling, pus/blood in urine retention, transmission of Spleen evil to Kidney).
[Missing Character] Hernia (stubborn bi-syndrome with loss of sensation, testicles large as a sheng or dou measure).
Jue Hernia (Liver Wood overacting on Spleen, Jue rebellion rising).
Hernia Jia (Transmission from Spleen to Kidney, lower abdomen solid, hot, and painful, shaped like a cucumber).
[Missing Character] Hernia (Foot Yangming disease causes Hernia, pulse slippery indicates Hernia, Liver Wood overacting on Stomach, large scrotum with pus/blood).
The above lists seven types of Hernia Qi.
Heat郁 (stagnant) in the middle, wrapped by Cold, causing urgent lower abdominal pain radiating to the testicles. Dao Qi Tang plus Litchi Seed (Li Ju He) and Tangerine Seed (Ju He), along with Aconite (Fu), Ginger (Jiang), Broken Paper (Po Gu Zhi), Qingpi, Tongcao, etc. Unilateral sagging without pain originates from Kidney Qi deficiency; Cang Zhu, Bai Zhi, Hua Shi, Ban Xia can be added to widen and regulate. Women with Jueyin Cold Qi aggregation and children with food stagnation hernias are easy to treat.
Du and Ren Mai Yang Deficiency Hernia (Qi sinks and knots, focus on raising Yang).
Herbs: Deer Antler Velvet (Lu Rong), Tribulus Fruit (Sha Ji Li), Dang Gui Root (Gui Shen), Deer Antler (Lu Jiao), Dodder Seed (Tu Si Zi), Cinnamon Twig (Gui Zhi).
Extraordinary Vessels Yang Deficiency Hernia (Hernia Jia around the navel, bowel sounds audible).
Herbs: Cortex Cinnamomi (Dan Cong Rong), Fructus Lycii (Qi Zi), Tribulus Fruit (Sha Ji Li), Red Date (Hong Zao), Fennel Seed (Xiao Hui Xiang), Dang Gui Root (Gui Shen), White Poria (Bai Fu Ling).
Sinew Hernia (Injured by anger and labor).
Herbs: Cortex Cinnamomi (Dan Cong Rong), Fennel Seed (Xiao Hui Xiang), Dang Gui Root (Gui Shen), Walnut Kernel (Hu Tao), Goat Kidney (Shan Yang Shen), Psoralea Fruit (Bu Gu Zhi), Leek Seed (Jia Jiu Zi), Poria (Fu Ling), Green Salt (Qing Yan), pounded into pills.
Liver Hernia invading Stomach (vomiting after eating, old hernia Qi rushing up).
Herbs: Ink-washed Aconite (Mo Fu Zi), Evodia Fruit (Dan Wu Yu), Pig Bile (Zhu Dan Zhi), Dried Ginger (Dan Gan Jiang), Toosendan Fruit (Chuan Liu Zi).
Turbid Yin gathering in Liver Collateral Hernia (pulsation beside umbilicus, lower abdominal hernia, unilateral testicular sagging).
Herbs: Cortex Cinnamomi (Dan Cong Rong), Fructus Lycii (Gou Qi Zi), White Poria (Bai Fu Ling), Benzoin (An Xi Xiang), Dang Gui Root (Gui Shen), Fennel Seed (Xiao Hui Xiang), Coptis Rhizome (Chuan Lian), Toosendan Fruit (Chuan Liu Zi), Aucklandia Root (Guang Mu Xiang), Evodia Fruit (Wu Yu), Corydalis Rhizome (Yan Hu Suo), Green Tangerine Leaf (Qing Ju Ye), Peach Kernel (Tao Ren), Pangolin Scale (Chuan Shan Jia), Stir-fried Tangerine Seed (Chao Ju He), Dang Gui Tail (Gui Wei), Fennel Seed (Xiao Hui Xiang), Apricot Kernel (Yu Li Ren), Hawthorn Fruit (Shan Zha), Soaked Evodia Fruit (Pao Wu Yu), Small Green Tangerine Peel (Xiao Qing Pi), Left Oyster Shell (Zuo Mu Li), Scallion White (Cong Bai), Cinnamon Twig (Chuan Gui Zhi), Alisma Rhizome (Jian Ze Xie).
Bladder Cold-Dampness, stagnating Hernia Qi (pain in scrotum and penis).
Formula: Wu Ling San plus Stephania Root (Fang Ji) and Angelica Dahurica (Du Huo).
Stagnant Anger causing Liver Hernia swelling (using Danxi's method of unblocking Yang and draining turbidity).
Herbs: Dang Gui Throat (Gui Xu), Tangerine Seed (Ju He), Fennel Seed (Xiao Hui Xiang), Green Tangerine Peel (Qing Pi), Costus Root (Mu Xiang), Stir-fried Gardenia (Chao Shan Zhi), Green Scallion (Qing Cong), Toosendan Fruit (Chuan Liu Zi), Cyperi Rhizome (Xiang Fu), Fennel Seed (Xiao Hui), Corydalis (Yan Hu Suo).
Chronic Hernia with Damp-Evil and Heat Stagnation.
Herbs: Phellodendron Bark (Chuan Bai), Gentian Root (Long Dan Cao), Gardenia Fruit (Shan Zhi), Aloe (Lu Hui), Asarum Root (Xi Xin), Anemarrhena Rhizome (Zhi Mu), Goldsand (Hai Jin Sha), Polyporus (Zhu Ling), Alisma Rhizome (Ze Xie), Coptis Rhizome (Chuan Lian), Costus Root (Mu Xiang), Okra Seed (Dong Kui Zi), Cinnamon Twig (Chuan Gui Zhi), Gardenia (Shan Zhi), Tangerine Seed (Ju He), Apricot Kernel (Yu Li Ren), Toosendan Fruit (Chuan Liu Zi).
Another Formula: Cinnamon Bark (Rou Gui), Dang Gui Root (Dang Gui Shen), Deer Antler (Lu Jiao), Ligusticum Rhizome (Chuan Xiong), Fennel (Xiao Hui), Honey-fried Licorice (Zhi Gan Cao), Poria (Fu Ling), Fresh Ginger (Sheng Jiang), Mutton Glue (Yang Rou Jiao) made into pills.
Hernia combined with Nu Mother (mass from malaria).
Chronic Yin Malaria lingers, evil enters Liver collaterals, lower abdomen pain gradually hardens, tendon pain結 (knots) at anterior and posterior Yin areas.
Herbs: Cortex Cinnamomi (Dan Cong Rong), Pangolin Scale (Chuan Shan Jia), Fructus Lycii (Qi Zi), Dang Gui Root (Gui Shen), Star Anise (Da Hui Xiang), Black Sichuan Aconite (Hei Chuan Wu), Water Benzoin (Shui An Xi), Deer Antler Velvet (Lu Rong), Black Soybean (Hei Dou), Fennel Seed (Xiao Hui Xiang).
Chen Can said: Hernia does not depart from the Liver, nor does it exceed Cold. Because the Liver meridian connects to the genital organs, and the Liver is a Zhi Yin organ; the Foot Taiyang meridian belongs to the Kidney and connects to the Bladder, being a Cold-Water meridian. Therefore, Zhang Zhongjing focused on warming, dispersing, removing Cold, regulating Ying, and tonifying Qi, while Hezi (Liu Wansu/Zhang Yuan-su context implies Liu He-Jian or similar school, here referred to as Hezi) focused on pungent-aromatic Qi-moving methods. When the Stomach and Liver receive venting and draining, they heal; thus, Jin Ling Zi San and Hu Qian Wan are the two representative methods.