大凡元气虚而发热者,皆内真寒而外假热也。但用六君子汤,或补中益气汤加炮姜温补脾气,诸证自退。若
四肢畏冷急加附子。故新产阴血暴伤,阳无所附而外热,宜四物汤加炮姜,补阴以配阳。若因误服寒凉克伐之
剂而外热,此为寒气格阳于外,宜四君子汤加炮姜、肉桂,如不应急加附子。若或肌肤发热,面目赤色,烦渴引
饮,此血脱发躁也。宣当归补血汤。若去血过多而发热者,其证必烦渴短气,头痛眩晕,闷乱内热,是亦阴虚之
属也,宜人参当归汤(方见上阴虚发热条中)。
六君子汤
人参 白术(蜜炙) 茯苓 炙甘草 陈皮 半夏(制,各一钱五分)
姜枣为引,水煎服。
补中益气汤
人参 黄 (蜜炙) 白术(蜜炙) 甘草(各一钱五分,炙) 当归(一钱) 陈皮(五分) 升麻
柴胡(各三分)
上加姜枣,水煎服。
四物汤
熟地黄 当归(各三钱) 川芎(一钱) 白芍(二钱)
水煎服。
四君子汤
人参 白术(蜜炙) 茯苓(各二钱) 炙甘草(一钱) 姜枣为引,水煎服。
当归补血汤
黄 (蜜炙,一两) 当归(三钱)
水一钟半,煎八分,食远服。
产后乍寒乍热,总由气血虚损,阴阳不和而然。若阳胜则乍热,阴胜则乍寒。若阴胜而寒多者,宜增损四物
汤、理阴煎(方见前外感发热条中)。若阳胜而热多者,宜四物汤(方见上气虚发热条中)、三阴煎。若阳气
陷入阴中而乍寒乍热者,宜补中益气汤(方见上气虚发热条中)、补阴益气煎(方见前外感发热条中)。若阴阳
俱虚而寒热者,宜八珍汤(方见前阴虚发热条中)、十全大补汤。若败血不散流入阴中而作寒热者,宜决津煎、
殿胞煎。
增损四物汤
人参 当归 白芍(炒) 川芎 干姜(炒,各二钱五分) 炙甘草(一钱)
水煎服。
三阴煎
当归(二三钱) 熟地黄(三五钱) 炙甘草(一钱) 白芍(酒炒) 枣仁(各二钱) 人参(随宜)
水煎服。
呕恶加生姜三五片;汗多烦躁加五味子十四粒;汗多气虚加黄 (蜜炙)一二钱;小腹隐痛加枸杞二钱;
胀闷加陈皮一钱;腰膝筋骨无力加杜仲(炒)、牛膝。
十全大补汤
人参 白术(蜜炙) 黄 (蜜炙) 茯苓 熟地黄 当归 白芍(炒) 川芎(各一钱) 炙甘草
肉桂(各五分)
姜枣为引,水煎服。
决津煎
当归(三五钱) 泽泻(一钱五分) 牛膝(二钱) 肉桂(一钱) 熟地黄(二三钱) 乌药(一钱)
水煎服。
呕恶加干姜(炮)一钱;阴滞不行加附子(制);气滞痛胀加香附(制)一二钱;血滞加红花(酒炒)一
钱;小腹不暖而痛极者,加吴茱萸五六分;大便结涩加肉苁蓉一钱。
殿胞煎
当归(五七钱) 川芎 炙甘草 茯苓(各一钱) 肉桂(五七分或一钱)
水煎服。
脉细而寒或呕恶加干姜(炒)一钱;血热多火去肉桂,加白芍(酒炒)一钱;脉弱阴虚加熟地黄三五钱;
气滞加香附(制)一钱;腰痛加杜仲(炒)一钱。
大凡元气虚弱而发热的,都是体内真寒而体表假热。此时只需使用六君子汤(由人参、白术、茯苓、甘草、陈皮、半夏组成的补气方剂),或者用补中益气汤(具有补中益气、升阳举陷功效的方剂)加入炮姜以温补脾气,各种症状自然消退。如果四肢畏冷,需急加附子(毛茛科植物乌头的子根加工品)。因此,新产妇人因阴血突然耗伤,阳气无所依附而外浮发热,适宜用四物汤(由熟地黄、当归、川芎、白芍组成的补血方剂)加入炮姜,通过补阴来配纳阳气。如果是因误服寒凉克伐药物而导致体表发热,这是寒气格拒阳气于外所致,适宜用四君子汤(由人参、白术、茯苓、甘草组成的补气基础方)加入炮姜、肉桂,如果不缓解则急加附子。如果出现肌肤发热、面目赤红、烦躁口渴想喝水的症状,这是失血后导致的虚性躁动,应当使用当归补血汤(由黄芪、当归组成,重在补气生血)。如果因失血过多而发热,其症状必定伴有烦躁口渴、气短、头痛眩晕、心中烦闷乱作一团且内热,这也属于阴虚的范畴,适宜用人参当归汤(方剂见前文“阴虚发热”条目中)。
六君子汤
人参 白术(蜂蜜炙烤) 茯苓 炙甘草 陈皮 半夏(制过,各一钱五分)
用生姜和大枣作为药引,加水煎煮服用。
补中益气汤
人参 黄耆(蜂蜜炙烤) 白术(蜂蜜炙烤) 甘草(各一钱五分,炙烤) 当归(一钱) 陈皮(五分) 升麻 柴胡(各三分)
上面药物加上生姜大枣,加水煎煮服用。
四物汤
熟地黄 当归(各三钱) 川芎(一钱) 白芍(二钱)
加水煎煮服用。
四君子汤
人参 白术(蜂蜜炙烤) 茯苓(各二钱) 炙甘草(一钱) 用生姜和大枣作为药引,加水煎煮服用。
当归补血汤
黄耆(蜂蜜炙烤,一两) 当归(三钱)
用水一钟半,煎至八分,在饭后远时服用。
产后出现忽冷忽热的症状,总归是由于气血虚损,阴阳不和所导致。如果阳气偏胜就会忽冷忽热中的“热”,阴气偏胜就会“寒”。如果阴气偏胜而寒冷较多者,适宜用增损四物汤、理阴煎(方剂见前文“外感发热”条目中)。如果阳气偏胜而发热较多者,适宜用四物汤(方剂见上文“气虚发热”条目中)、三阴煎。如果阳气陷入阴中而导致忽冷忽热者,适宜用补中益气汤(方剂见上文“气虚发热”条目中)、补阴益气煎(方剂见前文“外感发热”条目中)。如果阴阳都虚弱而出现寒热交替者,适宜用八珍汤(方剂见前文“阴虚发热”条目中)、十全大补汤。如果有败血(瘀血)不散流入阴中而导致寒热者,适宜用决津煎、殿胞煎。
增损四物汤
人参 当归 白芍(炒制) 川芎 干姜(炒制,各二钱五分) 炙甘草(一钱)
加水煎煮服用。
三阴煎
当归(二三钱) 熟地黄(三五钱) 炙甘草(一钱) 白芍(酒炒) 枣仁(各二钱) 人参(根据情况适量)
加水煎煮服用。
如果有呕吐恶心,加生姜三五片;如果出汗多且烦躁,加五味子十四粒;如果出汗多且气虚,加黄耆(蜂蜜炙烤)一二钱;如果小腹隐痛,加枸杞二钱;如果胀闷,加陈皮一钱;如果腰膝筋骨无力,加杜仲(炒制)、牛膝。
十全大补汤
人参 白术(蜂蜜炙烤) 黄耆(蜂蜜炙烤) 茯苓 熟地黄 当归 白芍(炒制) 川芎(各一钱) 炙甘草 肉桂(各五分)
用生姜和大枣作为药引,加水煎煮服用。
决津煎
当归(三五钱) 泽泻(一钱五分) 牛膝(二钱) 肉桂(一钱) 熟地黄(二三钱) 乌药(一钱)
加水煎煮服用。
如果有呕吐恶心,加干姜(炮制)一钱;如果阴滞不通,加附子(制过);如果气滞疼痛胀满,加香附(制过)一二钱;如果血滞,加红花(酒炒)一钱;如果小腹不暖且疼痛剧烈,加吴茱萸五六分;如果大便结涩,加肉苁蓉一钱。
殿胞煎
当归(五七钱) 川芎 炙甘草 茯苓(各一钱) 肉桂(五七分或一钱)
加水煎煮服用。
如果脉细且寒或呕吐恶心,加干姜(炒制)一钱;如果血热火旺,去掉肉桂,加白芍(酒炒)一钱;如果脉弱阴虚,加熟地黄三五钱;如果气滞,加香附(制过)一钱;如果腰痛,加杜仲(炒制)一钱。
Generally speaking, fever caused by deficiency of Yuan Qi (Original Qi) is characterized by true cold inside and false heat outside. In such cases, simply using Liu Jun Zi Tang (Six Gentlemen Decoction), or Bu Zhong Yi Qi Tang (Tonify the Middle and Augment the Qi Decoction) with Pao Jiang (Prepared Ginger) to warm and tonify Spleen Qi will cause all symptoms to subside spontaneously. If there is aversion to cold in the four limbs, Fu Zi (Prepared Aconite Root) should be added urgently. Therefore, for new postpartum women whose Yin Blood has been suddenly injured, causing Yang to have no anchor and float outward leading to external heat, Si Wu Tang (Four Substance Decoction) with Pao Jiang (Prepared Ginger) is suitable, aiming to tonify Yin to harmonize with Yang. If the external heat results from mistakenly taking cold and purgative medicines, this is due to Cold Qi repelling Yang to the exterior; Si Jun Zi Tang (Four Gentlemen Decoction) with Pao Jiang (Prepared Ginger) and Rou Gui (Cinnamon Bark) is appropriate, adding Fu Zi (Prepared Aconite Root) urgently if there is no improvement. If there is skin heat, redness of the face and eyes, irritability, thirst, and desire to drink, this is restlessness caused by blood loss; Dang Gui Bu Xue Tang (Angelica Sinensis Tonifying Blood Decoction) should be used. If fever occurs due to excessive blood loss, the symptoms must include irritability, thirst, shortness of breath, headache, dizziness, mental confusion, and internal heat; this also belongs to the category of Yin deficiency, and Ren Shen Dang Gui Tang (Ginseng and Angelica Decoction) is suitable (formula see under "Yin Deficiency Fever" above).
Liu Jun Zi Tang (Six Gentlemen Decoction)
Ren Shen (Ginseng Root), Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma, honey-fried), Fu Ling (Poria), Zhi Gan Cao (Prepared Licorice Root), Chen Pi (Tangerine Peel), Ban Xia (Pinellia Tuber, processed), each 1.5 qian.
Use Sheng Jiang (Fresh Ginger) and Da Zao (Jujube) as guides, decoct in water and take orally.
Bu Zhong Yi Qi Tang (Tonify the Middle and Augment the Qi Decoction)
Ren Shen (Ginseng Root), Huang Qi (Astragali Radix, honey-fried), Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma, honey-fried), Gan Cao (Licorice Root, each 1.5 qian, prepared), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 1 qian), Chen Pi (Tangerine Peel, 0.5 qian), Sheng Ma (Cimicifugae Rhizoma), Chai Hu (Bupleuri Radix, each 0.3 qian).
Add Sheng Jiang (Fresh Ginger) and Da Zao (Jujube) to the above, decoct in water and take orally.
Si Wu Tang (Four Substance Decoction)
Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, each 3 qian), Chuan Xiong (Chuanxiong Rhizome, 1 qian), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba, 2 qian).
Decoct in water and take orally.
Si Jun Zi Tang (Four Gentlemen Decoction)
Ren Shen (Ginseng Root), Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma, honey-fried), Fu Ling (Poria, each 2 qian), Zhi Gan Cao (Prepared Licorice Root, 1 qian).
Use Sheng Jiang (Fresh Ginger) and Da Zao (Jujube) as guides, decoct in water and take orally.
Dang Gui Bu Xue Tang (Angelica Sinensis Tonifying Blood Decoction)
Huang Qi (Astragali Radix, honey-fried, 1 liang), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 3 qian).
Use 1.5 zhong of water, decoct until 0.8 zhong remains, take well after meals.
Postpartum alternating chills and fever are generally caused by deficiency and damage of Qi and Blood, and disharmony of Yin and Yang. If Yang prevails, there is alternating heat; if Yin prevails, there is alternating cold. If Yin prevails and cold is predominant, Zeng Sun Si Wu Tang (Modified Four Substance Decoction) and Li Yin Jian (Regulating Yin Decoction) are suitable (formula see under "Exogenous Fever" before). If Yang prevails and heat is predominant, Si Wu Tang (Four Substance Decoction) and San Yin Jian (Three Yin Decoction) are suitable (formula see under "Qi Deficiency Fever" above). If Yang Qi sinks into Yin causing alternating chills and heat, Bu Zhong Yi Qi Tang (Tonify the Middle and Augment the Qi Decoction) and Bu Yin Yi Qi Jian (Tonify Yin and Augment Qi Decoction) are suitable (formula see under "Exogenous Fever" before). If both Yin and Yang are deficient causing alternating chills and heat, Ba Zhen Tang (Eight Treasures Decoction) and Shi Quan Da Bu Tang (Great Tonification Decoction of Ten Ingredients) are suitable (formula see under "Yin Deficiency Fever" before). If retained blood (stasis) fails to disperse and flows into Yin causing chills and heat, Jue Jin Jian (Crossing the Ford Decoction) and Dian Bao Jian (Stabilizing the Womb Decoction) are suitable.
Zeng Sun Si Wu Tang (Modified Four Substance Decoction)
Ren Shen (Ginseng Root), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba, stir-fried), Chuan Xiong (Chuanxiong Rhizome), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, stir-fried), each 2.5 qian; Zhi Gan Cao (Prepared Licorice Root, 1 qian).
Decoct in water and take orally.
San Yin Jian (Three Yin Decoction)
Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 2-3 qian), Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata, 3-5 qian), Zhi Gan Cao (Prepared Licorice Root, 1 qian), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba, wine-stir-fried), Suan Zao Ren (Ziziphi Spinosae Semen, each 2 qian), Ren Shen (Ginseng Root, according to need).
Decoct in water and take orally.
For nausea and vomiting, add Sheng Jiang (Fresh Ginger) 3-5 slices; for excessive sweating and irritability, add Wu Wei Zi (Schisandrae Fructus) 14 grains; for excessive sweating and Qi deficiency, add Huang Qi (Astragali Radix, honey-fried) 1-2 qian; for dull pain in the lower abdomen, add Gou Qi Zi (Lycii Fructus) 2 qian; for distension and fullness, add Chen Pi (Tangerine Peel) 1 qian; for weakness in waist and knees and sinews and bones, add Du Zhong (Eucommiae Cortex, stir-fried) and Niu Xi (Achyranthis Bidentatae Radix).
Shi Quan Da Bu Tang (Great Tonification Decoction of Ten Ingredients)
Ren Shen (Ginseng Root), Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma, honey-fried), Huang Qi (Astragali Radix, honey-fried), Fu Ling (Poria), Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba, stir-fried), Chuan Xiong (Chuanxiong Rhizome), each 1 qian; Zhi Gan Cao (Prepared Licorice Root), Rou Gui (Cinnamomi Cortex), each 0.5 qian.
Use Sheng Jiang (Fresh Ginger) and Da Zao (Jujube) as guides, decoct in water and take orally.
Jue Jin Jian (Crossing the Ford Decoction)
Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 3-5 qian), Ze Xie (Alismatis Rhizoma, 1.5 qian), Niu Xi (Achyranthis Bidentatae Radix, 2 qian), Rou Gui (Cinnamomi Cortex, 1 qian), Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata, 2-3 qian), Wu Yao (Linderae Radix, 1 qian).
Decoct in water and take orally.
For nausea and vomiting, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, processed) 1 qian; for stagnation of Yin failing to move, add Fu Zi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata); for Qi stagnation with pain and distension, add Xiang Fu (Cyperi Rhizoma, processed) 1-2 qian; for Blood stagnation, add Hong Hua (Carthami Flos, wine-stir-fried) 1 qian; for extreme pain in a cold lower abdomen, add Wu Zhu Yu (Evodiae Fructus) 0.5-0.6 fen; for constipation, add Rong Cao (Cistanches Herba) 1 qian.
Dian Bao Jian (Stabilizing the Womb Decoction)
Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 5-7 qian), Chuan Xiong (Chuanxiong Rhizome), Zhi Gan Cao (Prepared Licorice Root), Fu Ling (Poria, each 1 qian), Rou Gui (Cinnamomi Cortex, 0.5-0.6 fen or 1 qian).
Decoct in water and take orally.
For fine pulse with cold or nausea/vomiting, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, stir-fried) 1 qian; for excess Heat in Blood with fire, remove Rou Gui (Cinnamomi Cortex) and add Bai Shao (Paeoniae Radix Alba, wine-stir-fried) 1 qian; for weak pulse and Yin deficiency, add Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata) 3-5 qian; for Qi stagnation, add Xiang Fu (Cyperi Rhizoma, processed) 1 qian; for lower back pain, add Du Zhong (Eucommiae Cortex, stir-fried) 1 qian.