(附∶头汗 心汗 汗斑)
经曰∶汗者心之液,阳加于阴谓之汗。自汗者,无时而 然出,动则更甚,属阳气虚。阳
实则无汗。人赖卫气固其表,卫弱则自汗津津时泄,当补阳助卫,腠理可实矣。亦有心火上腾,
脾湿不降,犹湿热蒸而为雨,故汗多出,宜清利之。脉微涩而濡,主虚汗。
主方 人参 黄 (蜜炒) 白术 茯苓 当归 黄连 白芍 枣仁(炒,研) 牡蛎(
。各一钱) 桂枝(七分) 甘草(炙,五分) 上加浮小麦一撮,乌梅一个,枣二枚,水煎
服。
不止加五味子、肉桂、麻黄根,煎成,调龙骨末。虚人加山茱萸、肉苁蓉。湿胜者,泽泻、
茯苓、防风、白芷。阳虚加制附子。火盛倍黄连。热极者另煎凉膈散(方见火门)。甚不止,浮
小麦半升,煎汁去麦,用汁煎药。兼痰盛气滞等,随证加减。
黄氏建中汤 治虚劳自汗。
黄 (三钱) 芍药(二钱) 桂枝(一钱五分) 甘草
加姜三、枣二,水煎服。
黄 汤 喜、怒、惊、恐、房劳致伤,阴阳偏虚,自汗。
黄 (蜜炒) 茯苓 熟地 肉桂 麦冬 麻黄根 龙骨(另研) 当归(各一钱) 防风
甘草(炙。各七分) 五味(九粒)
加浮小麦一撮,水煎,食远服。四肢厥冷加熟附子(五分);发热加石斛。
大补敛汗汤 治气虚自汗。
人参 茯苓 熟地 苁蓉 黄 (各一钱) 当归 防风 山茱萸 白术(各八分) 肉桂
甘草(炙。各四分)五味(十粒)
上加生姜三片,黑枣一枚,水煎,食远服。
玉屏风散 治表虚自汗。
白术(二钱) 防风 黄 (各七分)
加姜三,枣一,水煎服。
简便方 自汗。
朱砂(水飞) 白芷末(各二钱) 麦冬 茯神 枣仁,煎汤服。
又 牡蛎(火 ,醋淬) 麻黄根 黄 (各五钱) 分二服,加浮小麦,水煎服。
又 黄 (六钱) 甘草(一钱)水煎服。
又 人参 茯苓 枣仁 为末,每三钱米汤下。
又 麦麸(炒黄) 椒末(等分)为末,每三钱。水煎,露一宿,温服。
又 浮麦、黑豆煎汤作饮。
又 粳米(炒,三合),磨末,龙骨末(三钱),绢袋扑身。
(附:头汗、心汗、汗斑)
经典记载:汗是心的津液,阳气作用于阴气便形成汗。自汗是指没有特定时间而自然出汗,活动后更加严重,属于阳气虚弱。阳实证则无汗。人体依靠卫气来固护体表,卫气虚弱则导致自汗淋漓、时时渗出,应当补益阳气以助卫气,腠理(皮肤纹理及毛孔)才能致密。也有因心火上炎,脾湿不降,如同湿热蒸腾化为雨水,所以汗出较多,适宜采用清热利湿的方法治疗。脉象微涩而濡,主虚汗。
主方:人参、黄芪(蜜炒)、白术、茯苓、当归、黄连、白芍、酸枣仁(炒,研碎)、牡蛎(煅)。各一钱;桂枝(七分);甘草(炙,五分)。上方加浮小麦一撮,乌梅一个,大枣二枚,水煎服。
若汗不止,加五味子、肉桂、麻黄根,煎好后,调入龙骨末。体虚者加山茱萸、肉苁蓉。湿气重者,加泽泻、茯苓、防风、白芷。阳虚者加制附子。火盛者加倍使用黄连。热极者另煎凉膈散(方剂见火门章节)。汗出特别严重不止者,用浮小麦半升,煎汁去麦渣,用此汁煎药。兼有痰盛、气滞等症,随证加减。
黄芪建中汤:治疗虚劳引起的自汗。
黄芪(三钱)、芍药(二钱)、桂枝(一钱五分)、甘草。
加生姜三片、大枣二枚,水煎服。
黄芪汤:因喜、怒、惊、恐、房劳导致损伤,阴阳偏虚,出现自汗。
黄芪(蜜炒)、茯苓、熟地黄、肉桂、麦冬、麻黄根、龙骨(另研碎)、当归(各一钱)、防风、甘草(炙,各七分)、五味子(九粒)。
加浮小麦一撮,水煎,饭后服用。四肢厥冷加熟附子(五分);发热加石斛。
大补敛汗汤:治疗气虚引起的自汗。
人参、茯苓、熟地黄、肉苁蓉、黄芪(各一钱)、当归、防风、山茱萸、白术(各八分)、肉桂、甘草(炙,各四分)、五味子(十粒)。
上加生姜三片、黑枣一枚,水煎,饭后服用。
玉屏风散:治疗表虚引起的自汗。
白术(二钱)、防风、黄芪(各七分)。
加生姜三片、大枣一枚,水煎服。
简便方:治疗自汗。
朱砂(水飞法处理)、白芷末(各二钱)、麦冬、茯神、酸枣仁,煎汤服。
又方:牡蛎(火煅,醋淬)、麻黄根、黄芪(各五钱),分两次服用,加浮小麦,水煎服。
又方:麦麸(炒黄)、花椒末(等分),研为细末,每次三钱,水煎,露天放置一夜,温服。
(Attached: Head Sweat, Heart Sweat, Sweat Spots)
The Classics state: Sweat is the fluid of the Heart; when Yang acts upon Yin, it is called sweat. Spontaneous sweating refers to sweating without a specific time, which worsens with movement, and belongs to deficiency of Yang Qi. Excess of Yang results in no sweat. The human body relies on Wei Qi (Defensive Qi) to secure the exterior. When Wei Qi is weak, spontaneous sweating occurs with continuous leakage, requiring supplementation of Yang to assist Wei Qi, so that the Cou Li (skin texture and pores) may become solid. There are also cases where Heart Fire flares upward and Spleen Dampness fails to descend, similar to heat and dampness steaming into rain, thus causing profuse sweating; this should be treated with clearing and draining methods. A pulse that is faint, choppy, and soggy indicates deficiency sweating.
Main Formula: Ren Shen (Ginseng Radix), Huang Qi (Astragali Radix, honey-fried), Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma), Fu Ling (Poria), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba), Zao Ren (Ziziphi Spinosae Semen, fried and crushed), Mu Li (Ostreae Concha, calcined). Each 1 qian; Gui Zhi (Cinnamomi Ramulus), 7 fen; Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma, honey-fried), 5 fen. To the above formula, add Fu Xiao Mai (Tritici Levis Fructus) a pinch, Wu Mei (Mume Fructus) one piece, Da Zao (Jujubae Fructus) two pieces. Decoct in water and take orally.
If sweating does not stop, add Wu Wei Zi (Schisandrae Chinensis Fructus), Rou Gui (Cinnamomi Cortex), Ma Huang Gen (Ephedrae Radix et Rhizoma); after decoction, mix in Long Gu (Fossilia Ossis Mastodi) powder. For deficient persons, add Shan Zhu Yu (Corni Fructus) and Rong Rui (Cynomorii Herba). For excessive dampness, add Ze Xie (Alismatis Rhizoma), Fu Ling (Poria), Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), and Bai Zhi (Angelicae Dahuricae Radix). For Yang deficiency, add Zhi Fu Zi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata). For excess fire, double the amount of Huang Lian (Coptidis Rhizoma). For extreme heat, decoct Liang Ge San separately (see Formula under Fire section). If sweating is extremely severe and unceasing, use Ban Sheng of Fu Xiao Mai (Tritici Levis Fructus), decoct to obtain juice, discard the grain, and use this juice to decoct the medicine. For concurrent phlegm abundance or Qi stagnation, modify according to symptoms.
Huang Qi Jian Zhong Tang (Astragalus Decoction for Building the Middle): Treats spontaneous sweating due to Xu Lao (deficiency-impoverishment).
Huang Qi (Astragali Radix), 3 qian; Shao Yao (Paeoniae Radix), 2 qian; Gui Zhi (Cinnamomi Ramulus), 1 qian 5 fen; Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma).
Add Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) three slices, Da Zao (Jujubae Fructus) two pieces. Decoct in water and take orally.
Huang Qi Tang (Astragalus Decoction): Caused by injury from joy, anger, fright, fear, or sexual exertion, leading to imbalance and deficiency of Yin and Yang, resulting in spontaneous sweating.
Huang Qi (Astragali Radix, honey-fried), Fu Ling (Poria), Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Preparata), Rou Gui (Cinnamomi Cortex), Mai Dong (Ophiopogonis Radix), Ma Huang Gen (Ephedrae Radix et Rhizoma), Long Gu (Fossilia Ossis Mastodi, ground separately), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix). Each 1 qian; Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma, honey-fried). Each 7 fen; Wu Wei Zi (Schisandrae Chinensis Fructus), nine grains.
Add Fu Xiao Mai (Tritici Levis Fructus) a pinch. Decoct in water and take well after meals. For cold limbs, add Shu Fu Zi (Aconiti Lateralis Radix Preparata), 5 fen; for fever, add Shi Hu (Dendrobii Caulis).
Da Bu Lian Han Tang (Great Tonification Decoction for Arresting Sweating): Treats spontaneous sweating due to Qi deficiency.
Ren Shen (Ginseng Radix), Fu Ling (Poria), Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Preparata), Rong Rui (Cynomorii Herba), Huang Qi (Astragali Radix). Each 1 qian; Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix), Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Shan Zhu Yu (Corni Fructus), Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma). Each 8 fen; Rou Gui (Cinnamomi Cortex), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma, honey-fried). Each 4 fen; Wu Wei Zi (Schisandrae Chinensis Fructus), ten grains.
Add Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) three slices, Hei Zao (Jujubae Fructus Nigricans) one piece. Decoct in water and take well after meals.
Yu Ping Feng San (Jade Windscreen Powder): Treats spontaneous sweating due to exterior deficiency.
Bai Zhu (Atractylodis Rhizoma), 2 qian; Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Huang Qi (Astragali Radix). Each 7 fen.
Add Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) three slices, Da Zao (Jujubae Fructus) one piece. Decoct in water and take orally.
Simple Formula: For spontaneous sweating.
Zhu Sha (Cinnabaris, water-ground), Bai Zhi (Angelicae Dahuricae Radix powder). Each 2 qian; Mai Dong (Ophiopogonis Radix), Fu Shen (Poria with Hostwood), Zao Ren (Ziziphi Spinosae Semen). Decoct in water and take orally.
Another Formula: Mu Li (Ostreae Concha, calcined and quenched in vinegar), Ma Huang Gen (Ephedrae Radix et Rhizoma), Huang Qi (Astragali Radix). Each 5 qian. Divide into two doses. Add Fu Xiao Mai (Tritici Levis Fructus). Decoct in water and take orally.
Another Formula: Huang Qi (Astragali Radix), 6 qian; Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), 1 qian. Decoct in water and take orally.
Another Formula: Ren Shen (Ginseng Radix), Fu Ling (Poria), Zao Ren (Ziziphi Spinosae Semen). Grind into powder. Take 3 qian each time with rice soup.
Another Formula: Mai Fu (Triticum Vulgare Bran, fried yellow), Jiao Mo (Zanthoxyli Pericarpium powder). Equal parts. Grind into powder. Take 3 qian each time. Decoct in water, expose overnight, and take warm.
Another Formula: Fu Mai (Floating Wheat) and Hei Dou (Sojaes Semen Nigrum) decocted as a beverage.
Another Formula: Jing Mi (Oryzae Sativa Indica Semen, fried, 3 he), ground into powder; Long Gu (Fossilia Ossis Mastodi) powder, 3 qian. Place in a silk bag and dust over the body.