太阳病发热,脉沉而细,名曰痉,为难治。痉脉按之紧如弦,直上下行。痉病发其汗已,其脉如蛇。
腹暴胀大者为欲解,脉如故,反伏弦者痉。(《金匮》)痉脉皆沉伏弦紧,但阳缓阴急,则久久拘挛,阴缓阳
急,则反张强直。二症各异,不可不别。(《三因》)
〔刚痉〕葛根汤 见二卷汗。
〔柔痉〕栝蒌桂枝汤 桂枝汤见四卷疟,加栝蒌。
〔宜下〕大承气汤 见一卷温。
〔宜和〕小柴胡汤 见一卷温。
〔太阴〕术附汤 术 附 草 姜
〔少阴〕参附汤 参 附 姜
〔厥阴〕 附汤 附 姜
〔血虚〕大营煎 见三卷关格。
〔兼火〕一阴煎 见二卷咳嗽。
〔火盛〕保阴煎 二地 白芍(各二钱) 山药 续断 黄芩 黄柏(各钱半) 生甘草(一钱)
〔火盛〕玉女煎 见一卷温。
〔汗多〕三阴煎 见二卷汗。
〔兼火〕当归六黄汤 见二卷衄血。
〔痰火〕栝蒌枳实汤 蒌 枳 栀 贝 桔 参 苓 陈 芩 归 麦冬 苏子
〔风痰〕祛风导痰汤 导痰汤见一卷中风,此再加羌 防术 姜汁 竹沥
〔呕泻〕胃关煎 熟地 山药(各三钱) 扁豆 白术(各二钱) 姜草(各一钱) 茱萸(五分)
〔吐泻〕温胃饮 见一卷中风。
〔产后〕十全大补汤 见一卷中风。
〔暑风〕三物香薷饮 见一卷中风。
〔温邪〕复脉汤 见一卷中风。
〔祛风〕小续命汤 见一卷中风。
太阳病出现发热症状,若脉象沉而细,称为痉病,属于难治之证。痉病的脉象,按之感觉紧如弦状,上下直行。患痉病发汗后,其脉象变得像蛇行一样蜿蜒曲折。腹部突然胀大的是病情将要解除的表现;如果脉象依旧不变,反而出现伏弦的脉象,则是痉病。(出自《金匮要略》)痉病的脉象都是沉、伏、弦、紧,如果是阳缓阴急,就会长久地发生拘挛;如果是阴缓阳急,就会出现角弓反张、身体强直的症状。这两种病症表现不同,不可不加以辨别。(出自《三因极一病证方论》)
〔刚痉〕葛根汤(参见第二卷“汗”章节)。
〔柔痉〕栝蒌桂枝汤(桂枝汤参见第四卷“疟”章节,在原方基础上加栝蒌)。
〔适宜攻下〕大承气汤(参见第一卷“温”章节)。
〔适宜和解〕小柴胡汤(参见第一卷“温”章节)。
〔太阴病〕术附汤(药材:白术、附子、甘草、干姜)。
〔少阴病〕参附汤(药材:人参、附子、干姜)。
〔厥阴病〕附汤(药材:附子、干姜)。
〔血虚〕大营煎(参见第三卷“关格”章节)。
〔兼有火邪〕一阴煎(参见第二卷“咳嗽”章节)。
〔火盛〕保阴煎(生地黄、熟地黄、白芍各二钱,山药、续断、黄芩、黄柏各钱半,生甘草一钱)。
〔火盛〕玉女煎(参见第一卷“温”章节)。
〔汗多〕三阴煎(参见第二卷“汗”章节)。
〔兼有火邪〕当归六黄汤(参见第二卷“衄血”章节)。
〔痰火〕栝蒌枳实汤(药材:栝蒌、枳实、栀子、贝母、桔梗、人参、茯苓、陈皮、黄芩、当归、麦冬、苏子)。
〔风痰〕祛风导痰汤(导痰汤参见第一卷“中风”章节,此方再加羌活、防风、白术、干姜汁、竹沥)。
〔呕吐腹泻〕胃关煎(熟地黄、山药各三钱,扁豆、白术各二钱,生姜、甘草各一钱,吴茱萸五分)。
〔吐泻〕温胃饮(参见第一卷“中风”章节)。
〔产后〕十全大补汤(参见第一卷“中风”章节)。
〔暑风〕三物香薷饮(参见第一卷“中风”章节)。
〔温邪〕复脉汤(参见第一卷“中风”章节)。
〔祛风〕小续命汤(参见第一卷“中风”章节)。
Taiyang disease (Disease of the Taiyang channel) presenting with fever, if the pulse is deep and fine, is termed Jing syndrome (Spasm), which is difficult to treat. The pulse of Jing syndrome feels tight like a string when pressed, running straight up and down. After inducing sweating in a patient with Jing syndrome, their pulse becomes winding like a snake. Sudden abdominal distension indicates that the condition is about to resolve; if the pulse remains unchanged but instead becomes hidden and wiry, it is Jing syndrome. (From *Jingui Yaolue*) The pulses of Jing syndrome are all deep, hidden, wiry, and tight. If Yang is relaxed and Yin is tense, chronic contracture occurs over time; if Yin is relaxed and Yang is tense, opisthotonos and rigidity occur. These two conditions differ in presentation and must be distinguished. (From *Sanyin Fang*)
[Stiff Spasm] Gegen Tang (Kudzu Root Decoction) - see Vol. 2, "Sweating".
[Soft Spasm] Gualou Guizhi Tang (Trichosanthes Twig Decoction) - Guizhi Tang (Cinnamon Twig Decoction) see Vol. 4, "Malaria", add Gualou (Trichosanthes Fruit).
[Indicated for Purging] Dachengqi Tang (Major Order the Qi Decoction) - see Vol. 1, "Warmth".
[Indicated for Harmonizing] Xiaochaihu Tang (Minor Bupleurum Decoction) - see Vol. 1, "Warmth".
[Taiyin Disease] Shu Fu Tang (Atractylodes and Aconite Decoction) - Baizhu (Atractylodis Rhizoma), Fuzi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Jiang (Zingiberis Rhizoma).
[Shaoyin Disease] Shen Fu Tang (Ginseng and Aconite Decoction) - Renshen (Ginseng Radix), Fuzi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata), Jiang (Zingiberis Rhizoma).
[Jueyin Disease] Fu Tang (Aconite Decoction) - Fuzi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata), Jiang (Zingiberis Rhizoma).
[Blood Deficiency] Daying Jian (Great Camp Decoction) - see Vol. 3, "Guange".
[Accompanied by Fire] Yiyin Jian (Single Yin Decoction) - see Vol. 2, "Cough".
[Excessive Fire] Baoyin Jian (Preserve Yin Decoction) - Dihuang (Rehmanniae Radix, both Sheng and Shu), Baishao (Paeoniae Radix Alba) each 2 qian; Shanyao (Dioscoreae Rhizoma), Xuduan (Dipsaci Radix), Huangqin (Scutellariae Radix), Huangbai (Phellodendri Cortex) each 1.5 qian; Sheng Gancao (Raw Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) 1 qian.
[Excessive Fire] Yunü Jian (Jade Maiden Decoction) - see Vol. 1, "Warmth".
[Excessive Sweating] Sanyin Jian (Three Yin Decoction) - see Vol. 2, "Sweating".
[Accompanied by Fire] Danggui Liuhuang Tang (Angelica Hexa-Huang Decoction) - see Vol. 2, "Epistaxis".
[Phlegm-Fire] Gualou Zhishi Tang (Trichosanthes and Aurantium Decoction) - Gualou (Trichosanthis Fructus), Zhishi (Aurantii Fructus), Zhizi (Gardeniae Fructus), Beimu (Fritillariae Bulbus), Jiegeng (Platycodonis Radix), Renshen (Ginseng Radix), Fuling (Poria), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Huangqin (Scutellariae Radix), Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Maidong (Ophiopogonis Radix), Suzi (Perillae Fructus).
[Wind-Phlegm] Qufeng Daotan Tang (Expel Wind and Resolve Phlegm Decoction) - Daotan Tang (Resolve Phlegm Decoction) see Vol. 1, "Stroke", this formula adds Qianghuo (Notopterygii Rhizoma et Radix), Fangfeng (Saposhnikoviae Radix), Baizhu (Atractylodis Rhizoma), Jiangzhi (Zingiberis Rhizoma Juice), Zhuli (Bambusae Caulis in Taenia).
[Vomiting and Diarrhea] Weiguan Jian (Stomach Gate Decoction) - Shudi (Prepared Rehmanniae Radix), Shanyao (Dioscoreae Rhizoma) each 3 qian; Bian Dou (Lablab Semen Album), Baizhu (Atractylodis Rhizoma) each 2 qian; Jiang (Zingiberis Rhizoma), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) each 1 qian; Zhuyu (Evodiae Fructus) 0.5 qian.
[Vomiting and Diarrhea] Wenwei Yin (Warm Stomach Drink) - see Vol. 1, "Stroke".
[Postpartum] Shiquan Dabu Tang (Ten Ingredients Great Tonifying Decoction) - see Vol. 1, "Stroke".
[Summerheat-Wind] Sanwu Xiangru Yin (Three Substances Elsholtzia Drink) - see Vol. 1, "Stroke".
[Warm Pathogen] Fumai Tang (Restore Pulse Decoction) - see Vol. 1, "Stroke".
[Expel Wind] Xiao Xuming Tang (Minor Continuation of Life Decoction) - see Vol. 1, "Stroke".