徐东皋曰∶痰火扰乱,心神不宁,思虑过伤,火炽痰郁,而致不眠者多矣。有因肾水不
足,真阴不升,而心阳独亢者,亦不得眠。有脾倦火郁,不得疏散,每至五更,随气上升而
发躁,便不成寐,此宜用快脾解郁、清痰降火之法也。有体气素盛,偶为痰火所致不得眠者
,宜先用滚痰丸,次用安神丸、清心凉膈之类。有体素弱,或因过劳,或因病后,此为不足
,宜用养血安神之类。凡病后及妇人产后不得眠者,此皆血气虚而心脾二脏不足,虽有痰火
,亦不宜过于攻治,仍当以补养为君,或佐以清痰降火之药,其不因病后而不寐者,虽以痰
火处治,亦必佐以养血补虚之药,方为当也。
半夏汤(和十四) 三阴煎(新补十一) 补中益气汤(补三十) 五福饮(新补六) 七福饮
(新补七) 天王补心丹(补百八) 归脾汤(补三二) 寿脾煎(新热十六) 《金匮》肾气丸(
补一二四) 理中汤(热一) 理阴煎(新热三) 十味温胆汤(和一五三) 养心汤(补七九)
排气饮(新和六) 竹叶石膏汤(寒六) 安神丸(寒一四二) 四磨饮(和五二) 五君子汤(新
热六) 六安煎(新和二) 温胆汤(和一五二) 大和中饮(新和七) 平胃散(和十七) 导痰
汤(和九一) 酸枣仁汤(补八四) 五苓散(和一八二) 滚痰丸(攻七七) 《秘传》酸枣仁汤
(补八五) 五皮散(和六七、六八) 大补元煎(新补一)
徐东皋说:痰火扰乱,心神不宁(指心主神明的功能失常),思虑过度损伤身体,导致火势炽盛、痰湿郁结,从而引起失眠的情况很多。有因为肾水不足,真阴不能上升,而心阳独自亢奋的,也不能入睡。有脾脏疲倦、火气郁结,不能疏散,每到五更天,随着气机上升而引发烦躁,导致无法成眠,这种情况适宜使用健脾解郁、清化痰热、降火的方法。有体质原本强盛,偶尔因痰火所致而不能入睡的,适宜先用滚痰丸,再用安神丸、清心凉膈散之类的方剂。有体质原本虚弱,或因过度劳累,或因病后恢复期,这属于虚证,适宜使用养血安神的方剂。凡是病后及妇女产后不能入睡的,这都是气血虚弱且心脾两脏不足,即使有痰火,也不宜过于攻伐治疗,仍应当以补养为主,或者佐以清化痰热、降火的药物。那些不是因病后引起的失眠,虽然用痰火来辨证治疗,也必须佐以养血补虚的药物,这才是恰当的。
半夏汤(和十四) 三阴煎(新补十一) 补中益气汤(补三十) 五福饮(新补六) 七福饮(新补七) 天王补心丹(补百八) 归脾汤(补三二) 寿脾煎(新热十六) 《金匮》肾气丸(补一二四) 理中汤(热一) 理阴煎(新热三) 十味温胆汤(和一五三) 养心汤(补七九) 排气饮(新和六) 竹叶石膏汤(寒六) 安神丸(寒一四二) 四磨饮(和五二) 五君子汤(新热六) 六安煎(新和二) 温胆汤(和一五二) 大和中饮(新和七) 平胃散(和十七) 导痰汤(和九一) 酸枣仁汤(补八四) 五苓散(和一八二) 滚痰丸(攻七七) 《秘传》酸枣仁汤(补八五) 五皮散(和六七、六八) 大补元煎(新补一)
Xu Donggao stated: When phlegm-fire disturbs the mind and shen (the spirit, governed by the Heart), causing mental restlessness, excessive overthinking damages the body. This leads to blazing fire and stagnant phlegm, resulting in many cases of insomnia. There are cases where insufficient Kidney water fails to raise true yin, while Heart Yang remains hyperactive alone, also leading to inability to sleep. There are cases of Spleen fatigue with stagnant fire that cannot disperse; every time at dawn (wugeng hour), as qi rises upward, irritability ensues, making sleep impossible. In such cases, methods to invigorate the Spleen, resolve depression, clear phlegm-heat, and descend fire are appropriate. For those with robust constitutions who occasionally suffer from insomnia due to phlegm-fire, Gun Tan Wan should be used first, followed by formulas such as An Shen Wan or Qing Xin Liang Ge San. For those with weak constitutions, whether due to overexertion or post-illness recovery, this is a deficiency pattern; formulas for nourishing blood and calming the mind are appropriate. For insomnia occurring after illness or postpartum in women, this is due to deficiency of qi and blood and insufficiency of the Heart and Spleen organs. Even if phlegm-fire is present, aggressive treatment should be avoided; tonification should be the primary approach, possibly assisted by herbs that clear phlegm-heat and descend fire. For insomnia not caused by post-illness conditions, although treated based on phlegm-fire patterns, it is essential to assist with herbs that nourish blood and tonify deficiency; otherwise, the treatment is inappropriate.
Ban Xia Tang (Harmonizing 14) Sanyin Jian (New Tonifying 11) Buzhong Yiqi Tang (Tonifying 30) Wufu Yin (New Tonifying 6) Qifu Yin (New Tonifying 7) Tianwang Buxin Dan (Tonifying 108) Guipi Tang (Tonifying 32) Shoupi Jian (New Warm 16) Jin Gui Shenqi Wan (Tonifying 124) Lizhong Tang (Warm 1) Linyin Jian (New Warm 3) Shiwei Wendan Tang (Harmonizing 153) Yangxin Tang (Tonifying 79) Paqi Yin (New Harmonizing 6) Zhuye Shigao Tang (Cold 6) An Shen Wan (Cold 142) Simo Yin (Harmonizing 52) Wu Junzi Tang (New Warm 6) Liu'an Jian (New Harmonizing 2) Wendan Tang (Harmonizing 152) Dahezhong Yin (New Harmonizing 7) Pingwei San (Harmonizing 17) Daotan Tang (Harmonizing 91) Suanzaoren Tang (Tonifying 84) Wuling San (Harmonizing 182) Guntan Wan (Attack 77) Mian Chuan Suanzaoren Tang (Tonifying 85) Wupi San (Harmonizing 67, 68) Dabu Yuan Jian (New Tonifying 1)