气虚兼寒热,食积、风邪、惊邪、热湿,阳气下陷,痰积。当分治,泻轻痢重。
升散 胃风汤、防风芍药汤、神术散、苍术防风汤、败毒散皆可汗之。
攻里 湿热用导水丸,兼郁承气汤、和中丸。积滞用圣饼子、脾积丸。冷积局方苏感
丸。下后用药调理。痢初得者,必用下,通因通用。湿热甚者,宣明玄青膏。
和气 后重窘迫用木香槟榔。白属气,赤白者气血受病,赤黑相兼属湿热,青绿杂风
与火湿。
凉血 下血者当凉血,归、 。赤属血,《保命集》四物加槐花、黄连、米壳。
温 脉沉弱而腹痛,用姜附加对五苓、理中丸、机要浆水散。色青者,寒兼风。
升提 阳气下陷,升阳益胃加桔梗,醋沃南星。用一叶梅外贴极效,起泡便止。
收敛 实肠散、桃花汤、养脏汤、严氏乌梅丸、元戎乌梅散,如米壳、榴皮、龙骨之
类。
胜湿 平胃散、,曲芎丸之类。老人奉养太过,饮食伤脾,为脾泄,机要白术芍药
汤、茯苓汤。湿胜,仙术炒用。
渗泄 阴阳不分,淡以渗之,五苓、猪苓之类。或单用薏苡实炒为末服之。
补 初不可便补。气虚者补中益气。血虚神弱,人参、白术、当归、川芎、炒芍药、
茯苓,少加黄连之类。钱氏白术散、十全大补汤。
劫 泻痢,脉沉伏细弱下陷者,用来复丹、灵砂丹以劫之。
清暑 中暑 而脉虚者,香薷散、桂苓甘露、清暑益气汤。
灸 陷下则灸之。脾俞、关元、肾俞、复溜、腹哀、长强、太溪、大肠俞、三里、气
舍、中脘。
解热 外热者先退热,柴、芩、连。内热者香连丸、芍药柏皮丸、黄连阿胶丸。噤口
者解毒。
分利 胃苓汤,与淡渗同五苓。或独用 香散。
外贴 以一叶梅于印堂贴之。
宣 有痰饮在膈上,气不能降,以致大肠不能收敛而泻利。痰在肺中,宣大肠之不固
也,宜吐之。
盒脐 噤口痢用田螺于脐中盒之,以引下其热,黄连多加参术,终日呷之,如吐再进
补肾 肾泄久不止,脉沉细无力,二神丸、本事五味子散、金锁正元丹。
和脾气 脾气不和,浊气下干,不能愈者,问病患思食何物,与食之,脾气和而愈矣
消积 因积作者脾积丸,方见后。
青皮 陈皮 三棱(炒) 蓬术(煨。各二钱) 莎实(二两,炒) 肉果 山豆(炒) 山楂
香砂仁 槟榔 姜黄 浓朴(炒。各二钱) 黄连(三钱) 木香(一钱半) 檀香(二钱) 澄
茄(一钱) 白豆蔻(一钱) 麦 (炒,二钱)
上为末,蜡为丸,如绿豆大,每服二三十丸,温水下。
气虚兼夹寒热,以及食积、风邪、惊邪、热湿,阳气下陷,痰积。应当分别治疗,泻痢中,泄泻轻而痢疾重。
升散法:胃风汤(Stomach Wind Decoction)、防风芍药汤(Saposhnikovia and Peony Decoction)、神术散(Divine Atractylodes Powder)、苍术防风汤(Atractylodes and Saposhnikovia Decoction)、败毒散(Decoction to Defeat Pathogenic Factors)均可通过发汗来治疗。
攻里法:湿热证用导水丸(Water-Guiding Pill),兼有郁滞的用承气汤(Cathartic Decoction)、和中丸(Harmonizing the Middle Pill)。积滞证用圣饼子(Holy Cake Pill)、脾积丸(Spleen Accumulation Pill)。冷积证用局方苏感丸(Bureau Formula Su Gan Pill)。攻下后需用药物调理。痢疾初起者,必须用攻下法,即“通因通用”(以通治通)。湿热严重者,用宣明玄青膏(Xuan Qing Ointment from Xuan Ming's Works)。
调气和血:后重窘迫(里急后重)用木香槟榔丸(Wood Fragrance and Areca Nut Pill)。白色粪便属气分病,赤白相兼属气血同病,赤黑相间属湿热,青绿色夹杂风与火湿。
凉血法:便血者应当凉血,用当归(Angelica Sinensis)、[缺字]。红色属血分,《保命集》中的四物汤(Four Substances Decoction)加槐花(Sophora Flower)、黄连(Coptis Rhizome)、米壳(Poppy Shell)。
温法:脉象沉弱且腹痛者,用姜附汤(Ginger and Aconite Decoction)配合五苓散(Five-Ingredient Poria Powder)、理中丸(Regulate the Middle Pill)、机要浆水散(Jiang Shui Powder from Jiyao)。颜色青者,为寒兼风邪。
升提法:阳气下陷,用升阳益胃汤(Sheng Yang Yi Wei Decoction)加桔梗(Platycodon Root),醋制南星(Arisaema Cum Bile)。外用一叶梅贴敷极有效,起泡后即可停止。
收敛法:实肠散(Solidify Intestines Powder)、桃花汤(Peach Blossom Decoction)、养脏汤(Nourish Viscera Decoction)、严氏乌梅丸(Yan's Mume Pill)、元戎乌梅散(Yuanrong Mume Powder),如米壳(Poppy Shell)、榴皮(Pomegranate Peel)、龙骨(Dragon Bone)之类。
胜湿法:平胃散(Ping Wei Powder)、[缺字]、曲芎丸(Qu Xiong Pill)之类。老人奉养太过,饮食伤脾,导致脾泄(Spleen Diarrhea),用机要白术芍药汤(Baizhu Shaoyao Decoction from Jiyao)、茯苓汤(Poria Decoction)。湿胜者,仙术炒用。
渗泄法:阴阳不分,用淡味药渗利之,用五苓散(Five-Ingredient Poria Powder)、猪苓汤(Polyporus Decoction)之类。或单用薏苡仁(Coix Seed)炒为末服用。
补法:初起不可立即进补。气虚者用补中益气汤(Bu Zhong Yi Qi Decoction)。血虚心神衰弱者,用人参(Ginseng Radix)、白术(Atractylodes Macrocephala Rhizome)、当归(Angelicae Sinensis Radix)、川芎(Ligusticum Chuanxiong Rhizome)、炒芍药(Fried White Peony Root)、茯苓(Poria),少加黄连(Coptidis Rhizoma)之类。钱氏白术散(Qian's Atractylodes Powder)、十全大补汤(Complete and Great Tonifying Decoction)。
劫法:泻痢,脉象沉伏细弱下陷者,用来复丹(Laifu Pill)、灵砂丹(Lingsha Pill)以劫夺邪气。
清暑法:中暑而脉虚者,用香薷散(Elsholtzia Powder)、桂苓甘露饮(Guiling Ganlu Drink)、清暑益气汤(Qing Shu Yi Qi Decoction)。
灸法:阳气陷下则用艾灸。取穴:脾俞(BL20)、关元(CV4)、肾俞(BL23)、复溜(KI7)、腹哀(ST25)、长强(GV1)、太溪(KI3)、大肠俞(BL25)、足三里(ST36)、气舍(ST10)、中脘(CV12)。
解热法:外热者先退热,用柴胡(Bupleuri Radix)、黄芩(Scutellariae Radix)、黄连(Coptidis Rhizoma)。内热者用香连丸(Xianglian Pill)、芍药柏皮丸(Shaoyao Baipi Pill)、黄连阿胶丸(Huanglian Ejiao Pill)。噤口痢(不能进食的痢疾)者解毒。
分利法:胃苓汤(Weiling Decoction),与淡渗药同用五苓散(Five-Ingredient Poria Powder)。或独用[缺字]香散。
外贴法:将一叶梅贴于印堂穴(Yintang, EX-HN3)。
宣吐法:膈上有痰饮,气不能降,以致大肠不能收敛而泻利。痰在肺中,宣通大肠之不固,宜用催吐法。
盒脐法:噤口痢用田螺置于脐中覆盖,以引下其热,黄连多加人参、白术,终日呷服,如呕吐再进补肾法。
补肾法:肾泄(Kidney Diarrhea)久不止,脉沉细无力,用二神丸(Ershen Pill)、本事五味子散(Ben Shi Schisandra Powder)、金锁正元丹(Jinsuo Zhengyuan Pill)。
和脾气法:脾气不和,浊气下干,不能痊愈者,询问病患想吃什么,给其食用,脾气调和则愈。
消积法:因积滞作者用脾积丸(Spleen Accumulation Pill),方见后文。
青皮(Green Tangerine Peel)、陈皮(Aged Tangerine Peel)、三棱(炒)(Samolus Rhizoma, fried)、蓬术(煨)(Curcuma Rhizoma, roasted, each 2 qian)、莎实(二两,炒)(Cyperus Rotundus, 2 liang, fried)、肉果(Myristica Seed)、山豆(炒)(Sophora Tonkinensis Root, fried)、山楂(Hawthorn Fruit)、香砂仁(Amomum Fruit)、槟榔(Areca Seed)、姜黄(Turmeric Rhizome)、浓朴(炒)(Magnolia Bark, fried, 2 qian)、黄连(Coptis Rhizome, 3 qian)、木香(Aucklandia Root, 1.5 qian)、檀香(Sandalwood Wood, 2 qian)、澄茄(Litsea Fruit, 1 qian)、白豆蔻(White Cardamom Seed, 1 qian)、麦(炒,二钱)(Wheat, fried, 2 qian)。
以上研为细末,用蜡制成丸,如绿豆大小,每次服用二三十丸,温水送下。
Qi deficiency accompanied by cold and heat, food stagnation, wind pathogen, fright pathogen, damp-heat, sinking of Yang Qi, and phlegm accumulation. Treatment should be differentiated; diarrhea is mild while dysentery is severe.
**Elevating and Dispersing**: Weifeng Tang (Stomach Wind Decoction), Fangfeng Shaoyao Tang (Saposhnikovia and Peony Decoction), Shenzhu San (Divine Atractylodes Powder), Cangzhu Fangfeng Tang (Atractylodes and Saposhnikovia Decoction), and Baidu San (Decoction to Defeat Pathogenic Factors) can all be treated via sweating.
**Attacking the Interior**: For damp-heat, use Daoshui Wan (Water-Guiding Pill); if accompanied by constraint, use Chengqi Tang (Cathartic Decoction) or Hezhong Wan (Harmonizing the Middle Pill). For stagnation, use Shengbingzi (Holy Cake Pill) or Pi Ji Wan (Spleen Accumulation Pill). For cold stagnation, use Ju Fang Sugan Wan (Bureau Formula Su Gan Pill). After purgation, use medication for regulation. At the onset of dysentery, purgation is mandatory, employing "treating obstruction with unblocking" (Tong Yin Tong Yong). For severe damp-heat, use Xuanming Xuanqing Gao (Xuan Qing Ointment from Xuan Ming's Works).
**Harmonizing Qi and Blood**: Tenesmus and urgency are treated with Muxiang Binglang Wan (Wood Fragrance and Areca Nut Pill). White stool indicates Qi-level involvement; red and white mixed indicates both Qi and Blood levels are affected; red and black mixed indicates damp-heat; green/yellow mixed indicates wind combined with fire-dampness.
**Cooling Blood**: For bloody stools, cool the blood using Danggui (Angelicae Sinensis Radix) and [missing character]. Red indicates Blood level involvement. According to *Baoming Ji*, use Siwu Tang (Four Substances Decoction) plus Huaihua (Sophorae Flos), Huanglian (Coptidis Rhizoma), and Migke (Pericarpium Papaveris).
**Warming**: For a deep, weak pulse with abdominal pain, use Jiangfu Tang (Ginger and Aconite Decoction) combined with Wuling San (Five-Ingredient Poria Powder), Lizhong Wan (Regulate the Middle Pill), or Jiyao Jiangshui San (Jiang Shui Powder from *Jiyao*). Green color indicates cold combined with wind.
**Lifting**: For sinking of Yang Qi, use Shengyang Yiewei Tang (Sheng Yang Yi Wei Decoction) plus Jiegeng (Platycodonis Radix), and Nanxing processed with vinegar. External application of Yiye Mei (One-Leaf Plum) at the affected area is extremely effective; blistering indicates cessation of symptoms.
**Astringing**: Use Shichang San (Solidify Intestines Powder), Taohua Tang (Peach Blossom Decoction), Yangzang Tang (Nourish Viscera Decoction), Yan Shi Wumei Wan (Yan's Mume Pill), Yuanrong Wumei San (Yuanrong Mume Powder), such as Migke (Pericarpium Papaveris), Liupi (Pericarpium Granati), and Longgu (Os Draconis).
**Overcoming Dampness**: Use Pingwei San (Ping Wei Powder), [missing character], Quxiong Wan (Qu Xiong Pill), etc. In the elderly, excessive nourishment damages the Spleen through diet, causing Pi Xie (Spleen Diarrhea); treat with Jiyao Baizhu Shaoyao Tang (Baizhu Shaoyao Decoction from *Jiyao*) or Fuling Tang (Poria Decoction). For excess dampness, use Xianzhu (Atractylodis Rhizoma) stir-fried.
**Percolating and Draining**: When Yin and Yang are indistinguishable, use bland herbs to percolate and drain, such as Wuling San (Five-Ingredient Poria Powder) or Zhuling Tang (Polyporus Decoction). Alternatively, use only Yiyiren (Coicis Semen) stir-fried and powdered.
**Tonifying**: Do not tonify immediately in the early stage. For Qi deficiency, use Buzhong Yiqi Tang (Bu Zhong Yi Qi Decoction). For Blood deficiency with divine spirit weakness, use Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Chuanxiong (Chuanxiong Rhizoma), fried Shaoyao (Paeoniae Radix Alba), and Fuling (Poria), with a small amount of Huanglian (Coptidis Rhizoma). Use Qian Shi Baizhu San (Qian's Atractylodes Powder) or Shiquan Dabu Tang (Complete and Great Tonifying Decoction).
**Purgative/Drastic Method**: For diarrhea/dysentery with a deep, hidden, fine, weak, and sinking pulse, use Laifu Dan (Laifu Pill) or Lingsha Dan (Lingsha Pill) to drastically purge pathogens.
**Clearing Summerheat**: For summerheat stroke with a deficient pulse, use Xiangru San (Elsholtziae Herba Powder), Guiling Ganlu Yin (Guiling Ganlu Drink), or Qingshu Yiqi Tang (Qing Shu Yi Qi Decoction).
**Moxibustion**: For sinking conditions, apply moxibustion. Points: Pishu (BL20), Guanyuan (CV4), Shenshu (BL23), Fuliu (KI7), Fu'ai (ST25), Changqiang (GV1), Taixi (KI3), Dachangshu (BL25), Zusanli (ST36), Qishe (ST10), Zhongwan (CV12).
**Resolving Heat**: For external heat, first resolve heat using Chaihu (Bupleuri Radix), Huangqin (Scutellariae Radix), and Huanglian (Coptidis Rhizoma). For internal heat, use Xianglian Wan (Xianglian Pill), Shaoyao Bapi Wan (Shaoyao Baipi Pill), or Huanglian Ejiao Wan (Huanglian Ejiao Pill). For Jin Kou Li (Dysentery with inability to eat), detoxify.
**Separating and Benefiting**: Use Weiling Tang (Weiling Decoction), combined with bland-draining herbs and Wuling San (Five-Ingredient Poria Powder). Or use alone [missing character] Xiang San.
**External Application**: Apply Yiye Mei (One-Leaf Plum) to Yintang (EX-HN3).
**Inducing Emesis**: If there is phlegm-fluid retention above the diaphragm, preventing Qi descent, leading to large intestine failure to consolidate and resulting in diarrhea/dysentery. If phlegm is in the Lung, to unblock the instability of the Large Intestine, induce vomiting.
**Umbilical Covering**: For Jin Kou Li (Dysentery with inability to eat), place a snail on the umbilicus to cover it, drawing heat downward. Add more Huanglian (Coptidis Rhizoma) with Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma) and Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), sip throughout the day. If vomiting occurs, administer again with Kidney Tonification.
**Tonifying Kidney**: For chronic Shen Xie (Kidney Diarrhea) with a deep, fine, and forceless pulse, use Ershen Wan (Ershen Pill), Ben Shi Wuweizi San (Ben Shi Schisandrae Fructus Powder), or Jin Suo Zhengyuan Dan (Jinsuo Zhengyuan Pill).
**Harmonizing Spleen Qi**: For disharmony of Spleen Qi with turbid Qi descending, which cannot heal, ask the patient what they crave to eat, provide it, and the Spleen Qi will harmonize, leading to recovery.
**Eliminating Accumulation**: For cases caused by accumulation, use Pi Ji Wan (Spleen Accumulation Pill), formula seen below.
**Ingredients**: Qingpi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Sanleng (Samoli Rhizoma, fried), Pengzhu (Curcumae Rhizoma, roasted, each 2 qian), Shashi (Cyperi Rotundi Rhizoma, 2 liang, fried), Rouguo (Myristicae Semen), Shandou (Sophorae Tonkinensis Radix, fried), Shanzha (Crataegi Fructus), Xiangsharen (Amomi Fructus), Binglang (Arecae Semen), Jianghuang (Curcumae Longae Rhizoma), Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex, fried, 2 qian), Huanglian (Coptidis Rhizoma, 3 qian), Muxiang (Aucklandiae Radix, 1.5 qian), Tanxiang (Santalum Album Lignum, 2 qian), Chengqie (Litseae Fructus, 1 qian), Baudoukou (Cardamomi Albi Fructus, 1 qian), Mai (Tritici Venetini Fructus, fried, 2 qian).
Grind all into powder, make pills with wax, size of mung beans. Take 20-30 pills per dose with warm water.