(附论)
夫下痢身体浮肿者。久痢所致也。痢久。则胃气弱而肠虚。胃者。土也。所以化水谷而
充肌肉。若胃土气衰。不能胜湿。则水气妄行。流溢皮肤。故痢而兼肿也。得小便利者即愈。
方
泽漆汤 治夏月暴冷。忽壮热泄痢引饮。变通身浮肿。脉沉细小。
泽漆(一两半) 吴茱萸 赤茯苓 白术 桔梗 当归 犀角 青木香 芍药 海藻 大
黄(
防己汤 治痢后四肢浮肿。喘息促急。坐卧不安。小便不利。
防己 猪苓 桑根白皮 赤茯苓(各三分) 海蛤 青橘皮 槟榔 紫苏 木通(各一
两) 木香 白术(各半两) 上粗捣筛。每服三钱。以水一盏。生姜三片。煎七分。去滓。
温服。不拘时。
木香汤 治下痢后虚损。脐下痛。四肢浮肿。
木香 五加皮 桑根白皮 槟榔 桃仁(三分) 郁李仁(各一两) 松节(二两) 薏
苡仁 陈橘仁(各三分) 上粗捣筛。每服三钱。水一盏。煎六分。去滓。
不拘时。稍热服。
泽漆汤 治痢后肿满。气急喘嗽。小便如血。
泽漆叶(五两) 桑根白皮 郁李仁(三两) 杏仁 人参(各一两半) 陈橘皮 白
术(各一两) 上粗捣筛。每服五钱。水二盏。入生姜三片。煎取八分。去滓。温服。候半
时辰许再服。取下黄水数升。或小便利为度。
茯苓汤 治痢后遍身浮肿。
赤茯苓 白术(各一两) 防己 黄芩 射干 泽泻 桑白皮(各三两) 泽漆叶(一
两)
上粗捣筛。每服五钱。先以水三盏。煮大豆一合。取二盏。去滓。内药煎取一盏。分为二服。
未
神曲散 治痢后虚肿水肿者。服此药小便利得止。肿亦消。
神曲(一升) 干姜 细辛 椒目 附子 桂心(各一两) 上治下筛。酒服方寸匕。
不知加至二三匕。日三服。兼治产后虚满者。大效。
桑白皮汤 治下痢后脾胃虚弱。不能制服水气。以致身肿胀满。
桑白皮 赤茯苓 郁李仁 陈橘皮(各一两) 上锉如麻豆大。每服五钱。水一盏半。
入赤小豆一百粒同煎至八分。去渣。食前服。
消痞丸 治痢后。肚腹满闷。
苍术(四两) 陈皮(一两) 青皮(一两) 木香(二钱) 上为末。醋糊丸。如梧
桐子大。每服二十丸。空心温酒送下。
治痢后手脚皆肿。不能行步。
川乌 赤芍药 苍术 土朱 上等分为末。丸如梧桐子大。以木瓜汤下。食前服。
香菽散 治下痢体肿。
上大豆炒熟。去黑皮。用一合。捣罗为散。用粥清调一钱。日三。
治痢后日久津液枯竭。四肢浮肿。口干。
用冬瓜一枚。以黄土泥浓裹五寸。煨令烂熟。绞汁服之。
(附论)
凡是患痢疾且身体出现浮肿的,是由于长期腹泻导致的。痢疾日久,会导致胃气虚弱而肠道空虚。胃属土,负责消化水谷并充养肌肉。如果胃土之气衰弱,无法抵御湿气,就会导致水气妄行,流溢于皮肤之间,因此出现痢疾兼有浮肿的症状。如果小便通畅,病情就会痊愈。
方剂
泽漆汤:治疗夏季突然受寒,忽然高热、泄痢并引饮,进而导致全身浮肿,脉象沉细而小的病症。
泽漆(一两半)、吴茱萸、赤茯苓、白术、桔梗、当归、犀角、青木香、芍药、海藻、大黄。
防己汤:治疗痢疾后四肢浮肿,呼吸急促,坐卧不安,小便不利的症状。
防己、猪苓、桑根白皮、赤茯苓(各三分)、海蛤、青橘皮、槟榔、紫苏、木通(各一两)、木香、白术(各半两)。以上药材粗捣筛过,每次服用三钱,用水一盏,生姜三片,煎至七分,去渣,温服,不拘时间。
木香汤:治疗下痢后虚损,脐下疼痛,四肢浮肿。
木香、五加皮、桑根白皮、槟榔、桃仁(三分)、郁李仁(各一两)、松节(二两)、薏苡仁、陈橘仁(各三分)。以上药材粗捣筛过,每次服用三钱,用水一盏,煎至六分,去渣,不拘时间,稍热时服用。
泽漆汤:治疗痢疾后肿胀满闷,气急喘咳,小便如血。
泽漆叶(五两)、桑根白皮、郁李仁(三两)、杏仁、人参(各一两半)、陈橘皮、白术(各一两)。以上药材粗捣筛过,每次服用五钱,用水二盏,加入生姜三片,煎取八分,去渣,温服,等待约半个时辰后再服,以排出数升黄水,或小便利为度。
茯苓汤:治疗痢疾后遍身浮肿。
赤茯苓、白术(各一两)、防己、黄芩、射干、泽泻、桑白皮(各三两)、泽漆叶(一两)。以上药材粗捣筛过,每次服用五钱,先用水三盏,煮大豆一合,取二盏汁,去渣,放入药物煎取一盏,分为两次服用。
未命名方(神曲散):治疗痢疾后虚肿水肿者,服用此药后小便利则停止,浮肿也会消退。
神曲(一升)、干姜、细辛、椒目、附子、桂心(各一两)。以上药材研碎筛过,用酒送服一方寸匕。若无效,加至二三匕,每日三次。兼治产后虚满者,效果显著。
桑白皮汤:治疗下痢后脾胃虚弱,不能制约水气,导致身体肿胀满闷。
桑白皮、赤茯苓、郁李仁、陈橘皮(各一两)。以上药材锉成麻豆大小,每次服用五钱,用水一盏半,加入赤小豆一百粒同煎至八分,去渣,饭前服用。
消痞丸:治疗痢疾后肚腹满闷。
苍术(四两)、陈皮(一两)、青皮(一两)、木香(二钱)。以上药材研为末,醋糊为丸,如梧桐子大。每次服用二十丸,空腹用温酒送下。
治疗痢疾后手脚皆肿,不能行走。
川乌、赤芍药、苍术、土朱。以上药材等分为末,丸如梧桐子大,用木瓜汤送下,饭前服用。
(Attached Discussion)
Those who suffer from dysentery accompanied by generalized edema are affected due to prolonged dysentery. Prolonged dysentery leads to weak Stomach Qi and empty Intestines. The Stomach belongs to Earth, responsible for transforming food and fluids to nourish muscles and flesh. If the Qi of Stomach Earth declines and cannot overcome dampness, Water Qi will act recklessly, overflowing into the skin. Thus, dysentery is accompanied by edema. Recovery occurs if urination becomes smooth.
Formulas
Zeqi Tang (Euphorbia Lathyris Decoction): Treats sudden cold in summer, followed by high fever, diarrhea-dysentery with excessive thirst, progressing to generalized whole-body edema, with a deep, fine, and small pulse.
Zeqi (Radix Euphorbiae Thunbergianae, 1.5 liang), Wuzhuyu (Fructus Evodiae, Wu Zhu Yu), Chifuling (Polyporus, Red Polyporus), Baizhu (Rhizoma Atractylodis Macrocephalae, Bai Zhu), Jiegeng (Radix Platycodonis, Jie Geng), Danggui (Radix Angelicae Sinensis, Dang Gui), Xijiao (Cornu Rhinocerotis, Xi Jiao), Qingmuxiang (Radix Aucklandiae, Qing Mu Xiang), Shaoyao (Radix Paeoniae Alba, Shao Yao), Haizao (Thallus Sargassum, Hai Zao), Dahuang (Radix et Rhizoma Rhei, Da Huang).
Fangji Tang (Stephania Tetrandra Decoction): Treats edema of the four limbs after dysentery, rapid breathing, restlessness in sitting or lying, and difficult urination.
Fangji (Radix Stephaniae Tetrandrae, Fang Ji), Zhuling (Polyporus, Zhu Ling), Sanggenbaipi (Cortex Mori Radicis, Sang Gen Bai Pi), Chifuling (Polyporus, Red Polyporus) (each 3 fen), Hai Ge (Concha Arcae, Hai Ge), Qingju pi (Pericarpium Citri Reticulatae Viride, Qing Ju Pi), Binglang (Semen Arecae, Bing Lang), Zisu (Folium Perillae, Zi Su), Mutong (Caulis Akebiae, Mu Tong) (each 1 liang), Muxiang (Radix Aucklandiae, Mu Xiang), Baizhu (Rhizoma Atractylodis Macrocephalae, Bai Zhu) (each 0.5 liang). Coarsely crush and sieve the above ingredients. Take 3 qian per dose, decoct with one sheng of water and three slices of fresh ginger until reduced to 0.7 sheng. Strain and take warm, at any time.
Muxiang Tang (Aucklandia Decoction): Treats deficiency after lower dysentery, pain below the umbilicus, and edema of the four limbs.
Muxiang (Radix Aucklandiae, Mu Xiang), Wujia pi (Cortex Acanthopanacis, Wu Jia Pi), Sanggenbaipi (Cortex Mori Radicis, Sang Gen Bai Pi), Binglang (Semen Arecae, Bing Lang), Taoren (Semen Persicae, Tao Ren) (3 fen), Yuliren (Semen Pruni, Yu Li Ren) (each 1 liang), Songjie (Caulis Pinus, Song Jie) (2 liang), Yiyiren (Semen Coicis, Yi Yi Ren), Chenjuren (Pericarpium Citri Reticulatae, Chen Ju Ren) (each 3 fen). Coarsely crush and sieve the above ingredients. Take 3 qian per dose, decoct with one sheng of water until reduced to 0.6 sheng. Strain and take warm, at any time.
Zeqi Tang (Euphorbia Lathyris Decoction): Treats swelling and fullness after dysentery, shortness of breath with coughing, and urine resembling blood.
Zeqiye (Folium Euphorbiae Lathyridis, Ze Qi Ye) (5 liang), Sanggenbaipi (Cortex Mori Radicis, Sang Gen Bai Pi), Yuliren (Semen Pruni, Yu Li Ren) (3 liang), Xingren (Semen Armeniacae Amarum, Xing Ren), Renshen (Radix Ginseng, Ren Shen) (each 1.5 liang), Chenjupi (Pericarpium Citri Reticulatae, Chen Ju Pi), Baizhu (Rhizoma Atractylodis Macrocephalae, Bai Zhu) (each 1 liang). Coarsely crush and sieve the above ingredients. Take 5 qian per dose, decoct with two sheng of water and three slices of fresh ginger until reduced to 0.8 sheng. Strain and take warm. Re-administer after approximately half an hour. Treatment continues until several sheng of yellow fluid are discharged or urination becomes smooth.
Fuling Tang (Poria Decoction): Treats generalized edema after dysentery.
Chifuling (Polyporus, Red Polyporus), Baizhu (Rhizoma Atractylodis Macrocephalae, Bai Zhu) (each 1 liang), Fangji (Radix Stephaniae Tetrandrae, Fang Ji), Huangqin (Radix Scutellariae, Huang Qin), Shegan (Rhizoma Belamcandae, She Gan), Zexie (Rhizoma Alismatis, Ze Xie), Sangbaipi (Cortex Mori Radicis, Sang Bai Pi) (each 3 liang), Zeqiye (Folium Euphorbiae Lathyridis, Ze Qi Ye) (1 liang). Coarsely crush and sieve the above ingredients. Take 5 qian per dose. First, boil one he of soybeans in three sheng of water to obtain two sheng of liquid. Strain, add the herbs, and decoct to obtain one sheng. Divide into two doses.
Shenqu San (Medicated Leaven Powder): Treats deficiency edema and water retention after dysentery. Administration leads to smooth urination, cessation of symptoms, and resolution of edema.
Shenqu (Massa Medicata Fermentata, Shen Qu) (1 sheng), Ganjiang (Rhizoma Zingiberis Recens, Gan Jiang), Xixin (Herba Asari, Xi Xin), Jiaomu (Semen Lepidii, Jiao Mu), Fuzi (Radix Aconiti Lateralis Preparata, Fu Zi), Guixin (Cortex Cinnamomi, Gui Xin) (each 1 liang). Grind and sieve finely. Take one fang cun bi with wine. If ineffective, increase to two or three fang cun bi. Take three times daily. Also effective for postpartum deficiency fullness.
Sangbaipi Tang (Morus Root Bark Decoction): Treats spleen and stomach weakness after lower dysentery, inability to control Water Qi, resulting in body swelling and fullness.
Sangbaipi (Cortex Mori Radicis, Sang Bai Pi), Chifuling (Polyporus, Red Polyporus), Yuliren (Semen Pruni, Yu Li Ren), Chenjupi (Pericarpium Citri Reticulatae, Chen Ju Pi) (each 1 liang). Cut into sizes similar to hemp seeds. Take 5 qian per dose, decoct with 1.5 sheng of water and 100 grains of adzuki beans until reduced to 0.8 sheng. Strain and take before meals.
Xiaopi Wan (Eliminate Epigastric Fullness Pill): Treats abdominal fullness and stuffiness after dysentery.
Cangzhu (Rhizoma Atractylodis Lanceae, Cang Zhu) (4 liang), Chenpi (Pericarpium Citri Reticulatae, Chen Pi) (1 liang), Qingpi (Pericarpium Citri Reticulatae Viride, Qing Pi) (1 liang), Muxiang (Radix Aucklandiae, Mu Xiang) (2 qian). Grind into powder, make pills with vinegar paste, size of Sophora japonica seeds. Take 20 pills per dose with warm wine on an empty stomach.
Treats swelling of hands and feet after dysentery, inability to walk.
Chuanwu (Radix Aconiti Kusnezoffii Preparata, Chuan Wu), Chishaoyao (Radix Paeoniae Rubra, Chi Shao Yao), Cangzhu (Rhizoma Atractylodis Lanceae, Cang Zhu), Tuzhu (Haematitum, Tu Zhu). Grind equally into powder, make pills size of Sophora japonica seeds. Take with Momordica charantia decoction before meals.
Xiangshu San (Fragrant Legume Powder): Treats body swelling after lower dysentery.
Roast soybeans until cooked, remove black skins. Use one he, grind into powder. Mix with rice gruel, take 1 qian, three times daily.
Treats prolonged dysentery leading to depletion of body fluids, edema of four limbs, and dry mouth.
Take one winter melon, wrap thickly in yellow mud five inches thick, bake until soft. Squeeze juice and drink.