脉大为劳,脉虚亦为劳。大而无力为阳虚,数而无力为阴虚。沉迟小为脱气,大而芤为脱血,细微而
小为气血俱虚。寸弱而软为上虚,尺弱而涩为下虚。两关沉细为胃虚,弦为中虚。凡细数弱涩弦,皆劳伤脉,
但渐缓则有生意,若弦甚者病必进,数甚者病必危。
〔益气〕保元汤 见一卷火。
〔缓肝〕牛膝丸 牛膝 萆 杜仲 防风 苁蓉 桂心 蒺藜 菟丝饼
〔益精〕金刚丸 萆 杜仲 苁蓉 菟丝饼 猪腰子(酒煮)为丸。
〔益精〕煨肾丸 牛膝 萆 杜仲 防风 苁蓉 桂心 故纸 胡卢巴 菟丝饼 猪腰子(酒煮)
蜜丸。
〔补阳〕右归饮 人参 白术 山药 杞子 杜仲 萸肉 炙草 炮姜 附子 肉桂 熟地
〔补阳〕右归丸 前饮去术、草、杞子。加鹿胶、菟丝饼。蜜丸。
〔补阴〕左归饮 熟地 山药 杞子 炙草 茯苓 山萸
〔补阴〕左归丸 前饮去茯苓、炙草,加牛膝、菟丝饼、鹿胶、龟胶,蜜丸。
〔咳血〕五汁膏 天冬 麦冬 生地 薄荷 贝母 丹皮 阿胶 茯苓 犀角 羚羊角 人乳汁 梨汁
藕汁 蔗汁 萝卜汁蜜熬。
〔潮热〕清骨散 秦艽 鳖甲 知母 青蒿 地骨皮 银柴胡
〔遗浊〕龙齿丸 人参 茯神 远志 龙齿 菖蒲 知母
黄柏
〔泄泻〕三白广生汤 苓 术 陈 草 芍 贝 地骨皮 枣仁 山药 丹皮 芡实 莲子 乌梅
〔肺劳〕人参黄 汤 鳖甲(钱半) 天冬(一钱) 秦艽 生地 柴胡 地骨皮(各七分) 桑皮 半夏
知母 紫菀 黄 赤芍 甘草(各五分) 人参 茯苓 桔梗(各三分)
〔心劳〕大五补丸 麦冬 天冬 人参 熟地 益智子 枸杞子 菖蒲 远志 地骨皮 茯苓
〔脾劳〕橘皮煎 橘皮(五两) 甘草(三两三钱) 当归 萆 苁蓉 吴萸 浓朴 肉桂 巴戟 石斛
附子 牛膝 鹿茸 杜仲 菟丝子 干姜(各一两) 酒半升,沙锅内入橘皮煎,再入诸药末为丸。
〔肝劳〕黑丸 当归 鹿茸(各一两) 乌梅肉为丸,酒下。
〔肾劳〕肾气丸 八味丸见一卷中风,此再加牛膝、车前。
〔筋极〕滋补养营丸 远志 白芍 黄 白术(各两半) 熟地 人参 五味 芎 归 山药(各二两)
陈皮(八钱) 茯苓(七钱) 生地(五钱) 山萸(四钱) 蜜丸。
〔筋极〕酒煮木瓜粥 大木瓜 水酒煮烂,研膏,裹转筋处,冷即易之,三五度可瘥。
〔骨极〕茸珠丸 鹿茸 鹿角胶 鹿角霜 熟地 当归(各两半) 苁蓉 枣仁 柏子仁 黄 (各七钱)
附子 阳起石(各二钱) 酒糊丸。
〔血极〕补营汤 参 苓 陈 草 归 芍 二地 栀子 麦冬 枣仁 乌梅
〔肉极〕参苓丸 参 苓 菖蒲 远志 牛膝 地骨皮 蜜丸。
〔精极〕巴戟丸 五味 巴戟 苁蓉 菟丝 覆盆 益智 牡蛎 龙骨 人参 白术 熟地 骨碎补
茴香 蜜丸。
〔气极〕益气丸 人参 麦冬 陈皮 桔梗 炙草 五味 蜜丸。
〔七伤〕锁阳丹 桑螵蛸(三两) 龙骨 茯苓(各一两) 糊丸。
〔七伤〕九龙丹 金樱子 杞子 莲须 熟地 芡实 茯苓 当归 山楂 酒糊丸。
脉象宏大是劳损的表现,脉象虚弱也是劳损的表现。脉大且无力属于阳虚,脉数且无力属于阴虚。脉沉迟细小是元气脱失,脉大且中空(芤脉)是血液脱失,脉细微且小是气血俱虚。寸口脉弱而软是上焦虚损,尺部脉弱而涩是下焦虚损。两关部脉沉细是胃气虚弱,脉弦是中气虚弱。凡是脉细、数、弱、涩、弦,都是劳伤病的脉象,但如果脉象逐渐缓和,则说明有生机;如果脉弦特别严重,病情必然进展;如果脉数特别严重,病情必然危重。
〔益气〕保元汤 见第一卷火证篇。
〔缓肝〕牛膝丸:牛膝、萆薢、杜仲、防风、肉苁蓉、桂心、蒺藜、菟丝饼。
〔益精〕金刚丸:萆薢、杜仲、肉苁蓉、菟丝饼、猪腰子(用酒煮),制成丸剂。
〔益精〕煨肾丸:牛膝、萆薢、杜仲、防风、肉苁蓉、桂心、故纸(补骨脂)、胡卢巴、菟丝饼、猪腰子(用酒煮),炼蜜为丸。
〔补阳〕右归饮:人参、白术、山药、枸杞子、杜仲、山茱萸、炙甘草、炮姜、附子、肉桂、熟地黄。
〔补阳〕右归丸:前方去掉白术、甘草、枸杞子,加入鹿角胶、菟丝饼,炼蜜为丸。
〔补阴〕左归饮:熟地黄、山药、枸杞子、炙甘草、茯苓、山茱萸。
〔补阴〕左归丸:前方去掉茯苓、炙甘草,加入牛膝、菟丝饼、鹿角胶、龟板胶,炼蜜为丸。
〔咳血〕五汁膏:天冬、麦冬、生地黄、薄荷、贝母、牡丹皮、阿胶、茯苓、犀角、羚羊角、人乳汁、梨汁、藕汁、蔗汁、萝卜汁,加蜂蜜熬制。
〔潮热〕清骨散:秦艽、鳖甲、知母、青蒿、地骨皮、银柴胡。
〔遗浊〕龙齿丸:人参、茯神、远志、龙齿、石菖蒲、知母、黄柏。
〔泄泻〕三白广生汤:茯苓、白术、陈皮、甘草、白芍、贝母、地骨皮、枣仁、山药、牡丹皮、芡实、莲子、乌梅。
〔肺劳〕人参黄芪汤:鳖甲(一两半)、天冬(一钱)、秦艽、生地黄、柴胡、地骨皮(各七分)、桑白皮、半夏、知母、紫菀、黄芪、赤芍、甘草(各五分)、人参、茯苓、桔梗(各三分)。
〔心劳〕大五补丸:麦冬、天冬、人参、熟地黄、益智子、枸杞子、石菖蒲、远志、地骨皮、茯苓。
〔脾劳〕橘皮煎:橘皮(五两)、甘草(三两三钱)、当归、萆薢、肉苁蓉、吴茱萸、厚朴、肉桂、巴戟天、石斛、附子、牛膝、鹿茸、杜仲、菟丝子、干姜(各一两)。用半升酒,在沙锅中先煎橘皮,再加入诸药末制成丸剂。
〔肝劳〕黑丸:当归、鹿茸(各一两),用乌梅肉为丸,酒送服。
〔肾劳〕肾气丸:八味丸见第一卷中风篇,此方再加牛膝、车前子。
〔筋极〕滋补养营丸:远志、白芍、黄芪、白术(各一两半)、熟地黄、人参、五味子、川芎、当归、山药(各二两)、陈皮(八钱)、茯苓(七钱)、生地黄(五钱)、山茱萸(四钱),炼蜜为丸。
〔筋极〕酒煮木瓜粥:大木瓜用水和酒煮烂,研成膏状,包裹转筋部位,变冷即更换,三五次即可痊愈。
〔骨极〕茸珠丸:鹿茸、鹿角胶、鹿角霜、熟地黄、当归(各一两半)、肉苁蓉、枣仁、柏子仁、黄芪(各七钱)、附子、阳起石(各二钱),酒糊为丸。
〔血极〕补营汤:人参、茯苓、陈皮、甘草、当归、白芍、生地、熟地、栀子、麦冬、枣仁、乌梅。
〔肉极〕参苓丸:人参、茯苓、石菖蒲、远志、牛膝、地骨皮,炼蜜为丸。
〔精极〕巴戟丸:五味子、巴戟天、肉苁蓉、菟丝子、覆盆子、益智仁、牡蛎、龙骨、人参、白术、熟地黄、骨碎补、小茴香,炼蜜为丸。
〔气极〕益气丸:人参、麦冬、陈皮、桔梗、炙甘草、五味子,炼蜜为丸。
〔七伤〕锁阳丹:桑螵蛸(三两)、龙骨、茯苓(各一两),糊丸。
〔七伤〕九龙丹:金樱子、枸杞子、莲须、熟地黄、芡实、茯苓、当归、山楂,酒糊为丸。
A large pulse indicates consumption (Lao), and a deficient pulse also indicates consumption. A large but forceless pulse indicates Yang deficiency; a rapid but forceless pulse indicates Yin deficiency. A deep, slow, and small pulse indicates Qi depletion; a large and hollow (Kou) pulse indicates Blood depletion; a minute and small pulse indicates both Qi and Blood deficiency. A weak and soft pulse at the Cun position indicates Upper Jiao deficiency; a weak and choppy pulse at the Chi position indicates Lower Jiao deficiency. A deep and fine pulse at both Guan positions indicates Stomach Qi deficiency; a wiry pulse indicates Middle Qi deficiency. Any pulse that is fine, rapid, weak, choppy, or wiry are all pulses of injury from consumption. However, if the pulse gradually becomes harmonious, there is vitality; if the pulse is excessively wiry, the disease will inevitably progress; if the pulse is excessively rapid, the condition will be critical.
[To Tonify Qi] Baoyuan Decoction (Preserve Origin Decoction) - See Volume I, Fire Syndrome section.
[To Soothe Liver] Niuxi Pill: Achyranthis Bidentatae Radix (Niuxi), Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma (Bixie), Eucommiae Cortex (Duzhong), Saposhnikoviae Radix (Fangfeng), Cynomorii Herba (Rongrong), Cinnamomi Cortex (Guixin), Tribuli Fructus (Jili), Cuscutae Semen (Tusizi Bing).
[To Benefit Essence] Jingang Pill: Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma (Bixie), Eucommiae Cortex (Duzhong), Cynomorii Herba (Rongrong), Cuscutae Semen (Tusizi Bing), Porcine Kidney (boiled in wine), processed into pills.
[To Benefit Essence] Weishen Pill: Achyranthis Bidentatae Radix (Niuxi), Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma (Bixie), Eucommiae Cortex (Duzhong), Saposhnikoviae Radix (Fangfeng), Cynomorii Herba (Rongrong), Cinnamomi Cortex (Guixin), Psoraleae Fructus (Guzhi), Trigonellae Semen (Huluba), Cuscutae Semen (Tusizi Bing), Porcine Kidney (boiled in wine), honey-processed into pills.
[To Tonify Yang] Yougui Decoction (Right Return Decoction): Ginseng Radix et Rhizoma (Renshen), Atractylodis Macrocephalae Rhizoma (Baizhu), Dioscoreae Rhizoma (Shanyao), Lycii Fructus (Qizi), Eucommiae Cortex (Duzhong), Corni Fructus (Yurou), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Praeparata cum Melle (Zhigancao), Zingiberis Rhizoma Preparatum (Paojiang), Aconiti Lateralis Radix Preparata (Fuzi), Cinnamomi Ramulus (Rougui), Rehmanniae Radix Preparata (Shudi).
[To Tonify Yang] Yougui Pill (Right Return Pill): Same as the above decoction, but omit Atractylodis Macrocephalae Rhizoma (Baizhu), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Praeparata cum Melle (Zhigancao), and Lycii Fructus (Qizi). Add Corium Cornu Cervi Gelatinum (Lu Jiao Jiao) and Cuscutae Semen (Tusizi Bing), honey-processed into pills.
[To Tonify Yin] Zuogui Decoction (Left Return Decoction): Rehmanniae Radix Preparata (Shudi), Dioscoreae Rhizoma (Shanyao), Lycii Fructus (Qizi), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Praeparata cum Melle (Zhigancao), Poria (Fuling), Corni Fructus (Shanzhuyu).
[To Tonify Yin] Zuogui Pill (Left Return Pill): Same as the above decoction, but omit Poria (Fuling) and Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Praeparata cum Melle (Zhigancao). Add Achyranthis Bidentatae Radix (Niuxi), Cuscutae Semen (Tusizi Bing), Corium Cornu Cervi Gelatinum (Lu Jiao Jiao), and Carapax et Plastrum Testudinis et Rhinocerotis (Gui Jiao), honey-processed into pills.
[For Hemoptysis] Wuzhi Gao (Five Juices Paste): Asparagi Radix (Tiandong), Ophiopogonis Radix (Maidong), Rehmanniae Radix (Shengdi), Menthae Haplocalycis Herba (Bohe), Fritillariae Cirrhosae Bulbus (Beimu), Moutan Cortex (Danpi), Ecorium Asini Colla (Ejiao), Poria (Fuling), Rhinocerotis Cornu (Xijiao), Antilopis Cornu (Lingyangjiao), Humanis Lac (Renru), Pyri Fructus Juice (Lizhi), Nelumbinis Nuciferae Rhizoma Juice (Ouzhi), Sacchari Sinarum Juice (Zhezhi), Raphani Fructus Juice (Luobozhi), boiled with Honey (Fengmi).
[For Tidal Fever] Qinggu San (Clear Bone Powder): Gentianae Macrophyllae Radix (Qinjiao), Testudinis Carapax et Plastrum (Biejia), Anemarrhenae Rhizoma (Zhimu), Artemisiae Annuae Herba (Qinghao), Lycii Cortex (Digupi), Stellariae Radix (Yinchaihu).
[For Turbid Urination/Leukorrhea] Longchi Pill: Ginseng Radix et Rhizoma (Renshen), Poria Cum Radix Xyli (Fushen), Polygalae Radix (Yuanzhi), Dentalis Fossum (Longchi), Acori Tatarinowii Rhizoma (Changpu), Anemarrhenae Rhizoma (Zhimu), Phellodendri Cortex (Huangbai).
[For Diarrhea] Sanbai Guangsheng Tang: Poria (Ling), Atractylodis Macrocephalae Rhizoma (Zhu), Citri Reticulatae Pericarpium (Chen), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma (Cao), Paeoniae Radix Alba (Shao), Fritillariae Thunbergii Bulbus (Bei), Lycii Cortex (Digupi), Ziziphi Spinosae Semen (Zaoren), Dioscoreae Rhizoma (Shanyao), Moutan Cortex (Danpi), Euryales Semen (Qianshi), Nelumbinis Semen (Lianzi), Pruni Mume Fructus (Wumei).
[For Lung Consumption] Ren Shen Huang Qi Tang: Testudinis Carapax et Plastrum (1.5 qian), Asparagi Radix (1 qian), Gentianae Macrophyllae Radix, Rehmanniae Radix, Bupleuri Radix, Lycii Cortex (each 0.7 fen), Mori Cortex (Sangpi), Pinelliae Rhizoma Preparatum (Banxia), Anemarrhenae Rhizoma, Astagali Herba (Ziwan), Astragali Radix (Huangqi), Paeoniae Radix Rubra (Chishao), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma (each 0.5 fen), Ginseng Radix et Rhizoma, Poria, Angelicae Sinensis Radix (Jiegeng) (each 0.3 fen). *Note: Text lists "Ren Shen Huang Tang", ingredients imply Astragalus.*
[For Heart Consumption] Da Wu Bu Wan: Ophiopogonis Radix, Asparagi Radix, Ginseng Radix et Rhizoma, Rehmanniae Radix Preparata, Alpiniae Oxyphyllae Fructus (Yizhi Zi), Lycii Fructus (Gouqi), Acori Tatarinowii Rhizoma, Polygalae Radix, Lycii Cortex, Poria.
[For Spleen Consumption] Jupi Jian: Citri Reticulatae Pericarpium (5 liang), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma (3 liang 3 qian), Angelicae Sinensis Radix, Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma, Cynomorii Herba, Evodiae Fructus (Wuyu), Magnoliae Officinalis Cortex (Noupo), Cinnamomi Ramulus (Rougui), Morindae Officinalis Radix (Baji), Dendrobii Caulis (Shihu), Aconiti Lateralis Radix Preparata (Fuzi), Achyranthis Bidentatae Radix, Cervi Cornu Pantotrichum (Lurong), Eucommiae Cortex (Duzhong), Cuscutae Semen (Tusizi), Zingiberis Rhizoma (Ganjiang) (each 1 liang). Half sheng of wine, boil Citri Reticulatae Pericarpium in a clay pot, then add powdered herbs to form pills.
[For Liver Consumption] Hei Wan: Angelicae Sinensis Radix, Cervi Cornu Pantotrichum (each 1 liang), formed into pills with Pruni Mume Fructus flesh, taken with wine.
[For Kidney Consumption] Shenqi Wan: Bawei Wan (Eight-Ingredient Pill) - see Volume I, Stroke section. This formula adds Achyranthis Bidentatae Radix and Plantaginis Semen (Cheqian).
[For Extreme Tendon Condition] Zibu Yangying Wan: Polygalae Radix, Paeoniae Radix Alba, Astragali Radix, Atractylodis Macrocephalae Rhizoma (each 1.5 liang), Rehmanniae Radix Preparata, Ginseng Radix et Rhizoma, Schisandrae Fructus (Wuweizi), Ligustici Chuanxiong Rhizoma (Xiong), Angelicae Sinensis Radix, Dioscoreae Rhizoma (each 2 liang), Citri Reticulatae Pericarpium (8 qian), Poria (7 qian), Rehmanniae Radix (5 qian), Corni Fructus (4 qian), honey-processed into pills.
[For Extreme Tendon Condition] Jiuzhu Mugua Zhou: Large Papaveris Somniferi Fructus (Mugua) boiled in water and wine until soft, ground into paste, applied to the site of muscle spasm/cramp. Replace when cold. Three to five applications can cure.
[For Extreme Bone Condition] Rongzhu Pill: Cervi Cornu Pantotrichum, Corium Cornu Cervi Gelatinum, Cervi Cornu Degelatinatum (Lujiaoshuang), Rehmanniae Radix Preparata, Angelicae Sinensis Radix (each 1.5 liang), Cynomorii Herba, Ziziphi Spinosae Semen, Platycladi Semen (Baiziren), Astragali Radix (each 7 qian), Aconiti Lateralis Radix Preparata, Actinolithus (Yangqishi) (each 2 qian), wine-paste processed into pills.
[For Extreme Blood Condition] Buying Tang: Ginseng Radix et Rhizoma, Poria, Citri Reticulatae Pericarpium, Glycyrrhizae Radix et Rhizoma, Angelicae Sinensis Radix, Paeoniae Radix Alba, Rehmanniae Radix (Shengdi), Rehmanniae Radix Preparata (Shudi), Gardeniae Fructus (Zhizi), Ophiopogonis Radix, Ziziphi Spinosae Semen, Pruni Mume Fructus.
[For Extreme Flesh Condition] Shenling Wan: Ginseng Radix et Rhizoma, Poria, Acori Tatarinowii Rhizoma, Polygalae Radix, Achyranthis Bidentatae Radix, Lycii Cortex, honey-processed into pills.
[For Extreme Essence Condition] Bajie Pill: Schisandrae Fructus, Morindae Officinalis Radix, Cynomorii Herba, Cuscutae Semen, Rubi Fructus (Fupenzi), Alpiniae Oxyphyllae Fructus, Ostreae Concha (Muli), Draconis Os (Longgu), Ginseng Radix et Rhizoma, Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, Rehmanniae Radix Preparata, Drynariae Rhizoma (Gusuibu), Foeniculi Fructus (Huixiang), honey-processed into pills.
[For Extreme Qi Condition] Yiqi Wan: Ginseng Radix et Rhizoma, Ophiopogonis Radix, Citri Reticulatae Pericarpium, Platycodonis Radix (Jiegeng), Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Praeparata cum Melle (Zhigancao), Schisandrae Fructus, honey-processed into pills.
[For Seven Injuries] Suoyang Dan: Tangsuo (Sangpiaoxiao) (3 liang), Draconis Os (Longgu), Poria (each 1 liang), paste-processed into pills.
[For Seven Injuries] Jiulong Dan: Rosa Laevigatae Fructus (Jinyingzi), Lycii Fructus, Nelumbinis Stamen (Lianxu), Rehmanniae Radix Preparata, Euryales Semen, Poria, Angelicae Sinensis Radix, Crataegi Fructus (Shanzha), wine-paste processed into pills.