忌破气,闭气,下,咸,滑利,滞腻,润燥热。有瘀血者,兼忌酸寒。
宜清热,利水,除湿,养胃气。有停滞者,宜消积滞。有瘀血者,宜行血。
茵陈蒿 黄连 苜蓿(酒疸非此不愈) 栀子 紫草 滑石 栝蒌根 秦艽 车前子 白鲜皮
黄芩 茯苓 仙人对坐草 连钱草(一名蟹靥草,一名九里香。取汁入姜汁少许,饮之良。)
虚者加人参,停滞者加红曲、橘、谷、麦、柏、山楂,瘀血加琥珀、牡丹皮、红曲、红
花,桃仁、玄胡索,蒲黄,五灵脂、韭。元气壮实者,服前药,瘀血不行,可加熟地黄,
虚勿用。
痰繇于热
忌燥,温热,补敛,升,诸药录后。
宜降,润,清热,苦寒,辛寒,佐以咸寒。
苏子 橘红 黄芩 薄荷 枇杷叶 桑白皮 百部 桔梗 贝母 蛤粉 栝蒌根
栝蒌仁 天冬 麦冬 竹沥 童便
胶固者,加霞天膏。
痰繇于风寒
忌补敛,酸,咸,湿润,诸药录后。
宜降气,辛散。
橘红 苏子 杏仁 天麻 前胡 桑白皮 半夏 南星 葛根 薄荷 白前 生姜汁
痰繇于湿
忌润,咸,酸,滞腻,发散,诸药录后。
宜健脾,燥湿,辛散,佐以淡渗。
人参 二术 橘红 半夏 茯苓 桑白皮 泽泻
饮如涎而薄者 或如涎而稠者,伏于胸中及脾胃间,或吐酸水苦水黄水绿水,或伏
而不吐,上支心胸,胃脘作痛,不可忍,按之不得下,或发寒热呕吐不得饮食。
忌宜俱同脾虚证,内停饮条。
诸气 气有余即是火。
忌升,闭气,酸敛,滞腻。
虚者宜降,补敛,调,温,酸,辛,甘。
枇杷叶 苏子 橘红 甘蔗 麦门冬 芦根汁 沉水香 白豆蔻 郁金 甘草 童便 番降香
五味子 芍药
因虚极而气不得行者,加人参。
实者,宜破散,香燥,辛苦,辛寒。
枳壳 青皮 槟榔 浓朴 木香 缩砂密 沉香 香附 乌药 降香 藿香
诸郁
忌酸敛,滞腻,补气,闭气,诸药录后。
属情抱者,宜开发志意,调,散结,和中健脾。
远志 贝母 郁金 香附 石菖蒲 白豆蔻 苏子 橘红 木香 麦冬 苏合香 缩砂密
属五脏者,木郁达之,宜升,吐。
升麻 柴胡 川芎 瓜蒂 人参芦
火郁发之,宜散。
升麻 葛根 柴胡 防风 羌活
土郁夺之,宜下。
槟榔 枳实 浓朴 大黄
金郁泄之,宜降。
桑白皮 赤小豆 橘红 苏子 猪苓 泽泻 车前子 鸟喙鱼 木通
关格
忌升,补敛,闭气,酸,诸药录后。
宜降下,辛寒,辛温。
白豆蔻 沉香 丁香 苏子 橘红 龙脑草 苏合香 生姜 藿香 次用大黄 车前子 黄柏
知母 滑石 木香 牛膝
哕症 俗呼呃逆。
忌破气,升,散。
宜补敛,甘温,甘寒。
炙甘草 麦门冬 人参 黄 石斛 五味子 益智子 白芍药
伤寒失下而发者。
忌补敛,酸,燥热,滞腻,诸药录后。
宜下大小承气之类,便不硬闭,按之腹中和软,未经汗吐者,宜辛寒解表,白虎汤
之类。
气逆冲上而发者。
忌升,补,诸药录后。
宜降气,甘寒,咸寒。
枇杷叶 芦根汁 麦门冬 苏子 橘红 竹茹 童便
因痰水停膈而发者。
忌升,润,苦寒,甘寒,酸寒,诸药录后。
宜降气,开痰,辛散。
桑白皮 苏子 贝母 橘红 半夏 旋复花 白豆蔻 生姜
吐血咯血鼻衄齿衄耳衄舌上出血
忌升提,发散,下,破血,补气,闭气,破气,温热,辛燥,复忌极苦寒伤胃,诸药录后。
宜降气,清热,凉血益阴,兼行血,咸寒,酸寒,甘寒。
苏子 天冬 麦冬 橘皮 枇杷叶 生地黄 降香 郁金 沙参 牛膝 熟地黄 枸杞子 五味
阿胶 鳖甲 青蒿 牡丹皮 犀角屑 芍药 剪草 童便 茅根 白药子 侧柏叶 稷灰 藕节 当归
蒲黄 小蓟
蓄血发热 积瘀不行。
忌破气,复忌补气,下,苦寒,辛燥,诸药录后,辛行血,辛温,佐以咸寒。
瘀血行后,宜补血益脾和肝。
红蓝花 桃花 郁金 乳香 玄胡索 桂(有火勿用) 当归尾 没药 虫 蒲黄
苏方木 番降香 穿山甲 红曲 韭汁 童便 五灵脂 麒麟竭 赤芍药 桃枭
甚者用大黄、花蕊石,瘀行则止,勿过剂。如元气虚,脾胃素弱者,慎勿轻用大黄。
如瘀血行后宜。
生地黄 川续断 当归身 牛膝 大黄 芍药 酸枣仁 龙眼肉 枸杞子 石枣 炙草
头痛挟风寒者
忌补敛,诸药录后。
宜辛温发散。
羌活 防风 细辛 蔓荆子 荆芥 薄荷 川芎 本 升麻 白芷 生姜 葱白
头痛挟邪热者
忌同挟风寒。
宜辛寒,苦寒,解散。
石膏 薄荷 芽茶 黑豆 甘菊花 土茯苓 乌梅 黄芩(酒炒)
热极目昏便燥者,加酒蒸大黄。
头痛挟痰者
忌升,补敛,酸甘,滞腻,诸药录后。
宜豁痰降气,辛燥。
苏子 橘红 术 贝母 半夏 前胡 竹沥 天麻
头痛阴虚者
忌辛热发散,诸药录后。
宜补血益阴,甘寒,酸寒。
生地黄 甘菊花 当归 黄柏 天门冬 麦门冬 枸杞子 忍冬 乌梅 白芍 五味子
眉棱骨痛
忌宜俱同阴虚。
齿痛
忌升,补敛,燥热,辛温,诸药录后。
宜清热凉血,苦寒,甘寒,辛寒,咸寒。
竹叶 知母 黄连 黄芩 麦门冬 生地黄 黄柏 玄参 石膏 薄荷 赤芍药 牡丹皮 苏子
甘草 童便
上下龈,属胃与大肠火。
宜熟地黄 石膏 黄芩 黄连 麦门冬 赤芍药 青黛 细辛 甘草 薄荷 生地黄 枇杷叶 苏子
木通 西瓜皮灰
真牙浮动及黑烂,属肾虚有火,已见肾虚条内,忌宜俱同。
胃脘痛 因火者。
忌补敛,燥热,诸药录后。
宜降 苦寒,甘寒,咸寒,辛寒。
苏子 橘红 黄连 山栀 麦门冬 炙甘草 石膏 知母 玄参 童便
因寒者。
忌破气,滞腻,苦寒,诸药录后。
宜辛温发散。
草豆蔻 橘红 益智 丁香 桂 白术 白蔻 吴萸 浓朴 香附 干姜 缩砂密 藿香
因宿食者。
忌升,补敛,苦寒,诸药录后。
宜消导,兼降气,因脾胃虚弱食停者消导。
加人参 山楂 草果 红曲 草豆蔻 谷麦 枳实 槟榔 青皮 浓朴 术 缩砂密 橘皮
因瘀血者。
忌补气,酸敛,诸药录后。
宜辛温,苦温以行血。
桃仁 红曲 红花 韭菜 玄胡索 山楂肉 郁金 肉桂 三棱 童便 牡丹皮 赤芍药 通草
牛膝 琥珀
因血虚者,按之则痛止。
忌破气,复忌补气,燥热,辛温。
宜润,补敛,甘寒,甘温。
石斛 麦门冬 炙甘草 酸枣仁 白芍药 当归 生地黄
因虫者。
忌补,升,发散,甘,诸药录后。
宜杀虫,苦,酸。
苦楝根 使君子 薏苡仁根 锡灰 槟榔 鹤虱 雷丸 芜荑 大黄 乌梅
因恼怒者。
虚弱人忌破气,壮实人忌补气,总忌酸敛,升,诸药录后。
宜降气,辛温。
枇杷叶 白豆蔻 番降香 苏子 木香 橘红 缩砂密 玄胡索 五灵脂
因痰饮者。
忌宜俱见痰饮证下。
腹痛因于寒
忌苦寒,下利,诸药录后。
宜温中,辛散。
白术 浓朴 吴茱萸 缩砂密 干姜 桂 木香 橘皮 炙甘草
因于热,火在少腹则绞痛。
忌辛散,香燥,补敛,诸药录后。
宜甘,苦寒。
山栀仁 麦门冬 石斛 白芍药 甘草 桔梗 黄芩 黄连 滑石 木通 戎盐
诸痛不可按 属实。
忌补气,大热,诸药录后。
宜破散,疏利,苦寒。
枳实 青皮 蓬莪 槟榔 三棱 滑石 木通 大黄(有积滞宜用,无者勿用。)
诸痛可按 属虚。
忌破气,破血,下利,发散,诸药录后。
宜补气血,甘温,酸敛。
人参 黄 生地黄 二术 当归 炙草 白芍 薯蓣 枣仁 五味
痹 拘挛而痛也。因风寒湿三者合而成,风气胜者为行痹,寒气胜者为痛痹,湿气胜
者为着痹。
忌下,收敛,酸寒,苦寒,咸寒,诸药录后。
宜辛散,行气,燥湿,甘寒,淡渗。
漆叶 续断 黄 萆 甘菊花 车前子 甘草 防己 白术 防风 桑寄生 蔓荆实 羌活 独活
牛膝 秦艽 白藓皮 原蚕沙 木瓜 天麻 泽泻 茯苓 威灵仙 海风藤 菖蒲 狗脊 杜仲 石斛 细
辛松节 松叶
痿 属湿热,经曰∶治痿独取阳明。
忌破气,升,辛热,发散。
宜大补气血,清热除湿,甘寒,甘温,苦寒,酸寒。
人参 黄 二术 麦冬 炙甘草 生地黄 木瓜 石斛 薏苡 黄柏 白芍药 车前子 茯苓
木通 黄芩 川黄连
交肠 其病大小便易位而出,或因大怒,或因醉饱,遂至脏气乖乱,不循常道,法当
宣吐以开提其气,使HT 门清利,得司秘别职则愈矣。
忌破气,燥热,诸药录后。
宜升清降浊,兼补气,淡渗。
升麻 柴胡 苏子 降香 橘红 人参 术 茯苓 泽泻 猪苓 木通 滑石 车前子
鬼疰尸疰飞尸客忤 此系天地阴邪杀厉之气,乘虚中人,或遍身青黯,或忽消瘦声
哑,面色青黄不定,或忽惊厥,目直视,手握拳,或遍身骨节疼痛非常。
忌破气,复忌补气,升,燥热,酸敛,诸药录后。
宜辟恶气,安神镇心,辛香发散,金石镇坠。
牛黄 丹砂 琥珀 乳香 苏合香 天竺黄 檀香 木香 麝香 沉香 龙脑香 安息香 真珠 雄黄
犀角 金银箔 代赭石 虎骨 獭肝 远志 生地黄 龙齿 天灵盖 菖蒲
忌用破气、闭气、泻下、咸味、滑利、滞腻、润燥及热性药物。若有瘀血,兼忌酸寒之品。
宜用清热、利水、除湿、养胃气的药物。若有积滞,宜用消积导滞之药。若有瘀血,宜用行血化瘀之药。
茵陈蒿、黄连、苜蓿(酒疸非此药不能愈)、栀子、紫草、滑石、栝蒌根、秦艽、车前子、白鲜皮、黄芩、茯苓、仙人对坐草、连钱草(又名蟹靥草,又名九里香。取汁加入少许姜汁饮用效果良好)。
体虚者加用人参;有积滞者加用红曲、橘皮、谷芽、麦芽、柏子仁、山楂;有瘀血者加用琥珀、牡丹皮、红曲、红花、桃仁、玄胡索、蒲黄、五灵脂、韭菜。元气壮实者,服用上述药物后若瘀血仍不行,可加用熟地黄;体虚者勿用。
痰由热所致:
忌用燥性、温热、补敛、升提类药物,具体药物记录在后。
宜用降气、润燥、清热、苦寒、辛寒之品,佐以咸寒之药。
苏子、橘红、黄芩、薄荷、枇杷叶、桑白皮、百部、桔梗、贝母、蛤粉、栝蒌根、栝蒌仁、天冬、麦冬、竹沥、童便。
痰液胶固难化者,加用霞天膏。
痰由风寒所致:
忌用补敛、酸收、咸味、湿润类药物,具体药物记录在后。
宜用降气、辛散之品。
橘红、苏子、杏仁、天麻、前胡、桑白皮、半夏、南星、葛根、薄荷、白前、生姜汁。
痰由湿所致:
忌用润燥、咸味、酸收、滞腻、发散类药物,具体药物记录在后。
宜用健脾、燥湿、辛散之品,佐以淡渗利湿之药。
人参、苍术与白术(二术)、橘红、半夏、茯苓、桑白皮、泽泻。
饮邪如涎沫而稀薄者,或如涎沫而稠厚者,伏留于胸中及脾胃之间,或吐出酸水、苦水、黄水、绿水,或伏留而不吐,上撑心胸,胃脘剧烈疼痛,难以忍受,按压不能缓解,或出现寒热、呕吐、无法进食。
其禁忌与适宜用药均同脾虚证、内停饮条所述。
诸气病:气有余即是火。
忌用升提、闭气、酸敛、滞腻类药物。
体虚者宜用降气、补敛、调和、温补、酸收、辛散、甘缓之品。
枇杷叶、苏子、橘红、甘蔗、麦门冬、芦根汁、沉水香、白豆蔻、郁金、甘草、童便、番降香、五味子、芍药。
因极度虚弱导致气机运行不畅者,加用人参。
实证者,宜用破气散结、香燥、辛苦、辛寒之品。
枳壳、青皮、槟榔、厚朴、木香、缩砂密、沉香、香附、乌药、降香、藿香。
诸郁证:
忌用酸敛、滞腻、补气、闭气类药物,具体药物记录在后。
属情志因素所致者,宜开发志意,调畅气机,散结和中健脾。
远志、贝母、郁金、香附、石菖蒲、白豆蔻、苏子、橘红、木香、麦冬、苏合香、缩砂密。
属五脏郁结者,木郁当疏达,宜用升提、涌吐之法。
升麻、柴胡、川芎、瓜蒂、人参芦头。
火郁当发越,宜用疏散之法。
升麻、葛根、柴胡、防风、羌活。
土郁当夺之(攻下),宜用泻下之法。
槟榔、枳实、厚朴、大黄。
金郁当泄之,宜用降气之法。
桑白皮、赤小豆、橘红、苏子、猪苓、泽泻、车前子、鸟喙鱼、木通。
关格证:
忌用升提、补敛、闭气、酸收类药物,具体药物记录在后。
宜用降下、辛寒、辛温之品。
白豆蔻、沉香、丁香、苏子、橘红、龙脑草、苏合香、生姜、藿香;次用大黄、车前子、黄柏、知母、滑石、木香、牛膝。
哕症(俗呼呃逆):
忌用破气、升提、发散类药物。
宜用补敛、甘温、甘寒之品。
炙甘草、麦门冬、人参、黄芪、石斛、五味子、益智子、白芍药。
伤寒失于攻下而引发者。
忌用补敛、酸收、燥热、滞腻类药物,具体药物记录在后。
宜用大小承气汤之类攻下;若大便不硬闭,按之腹部中和柔软,且未经过汗法、吐法治疗者,宜用辛寒解表,如白虎汤之类。
气逆冲上而引发者。
忌用升提、补益类药物,具体药物记录在后。
宜用降气、甘寒、咸寒之品。
枇杷叶、芦根汁、麦门冬、苏子、橘红、竹茹、童便。
因痰水停聚膈间而引发者。
忌用升提、润燥、苦寒、甘寒、酸寒类药物,具体药物记录在后。
宜用降气、开痰、辛散之品。
桑白皮、苏子、贝母、橘红、半夏、旋复花、白豆蔻、生姜。
吐血、咯血、鼻衄、齿衄、耳衄、舌上出血:
忌用升提、发散、泻下、破血、补气、闭气、破气、温热、辛燥之品,又忌极苦寒伤胃之药,具体药物记录在后。
宜用降气、清热、凉血益阴、兼行血、咸寒、酸寒、甘寒之品。
苏子、天冬、麦冬、橘皮、枇杷叶、生地黄、降香、郁金、沙参、牛膝、熟地黄、枸杞子、五味子、阿胶、鳖甲、青蒿、牡丹皮、犀角屑、芍药、剪草、童便、茅根、白药子、侧柏叶、稷灰、藕节、当归、蒲黄、小蓟。
蓄血发热,积瘀不行:
忌用破气之品,又忌补气、泻下、苦寒、辛燥之药,具体药物记录在后。宜用辛行血、辛温之品,佐以咸寒。
瘀血行散后,宜补血益脾和肝。
红蓝花、桃花、郁金、乳香、玄胡索、桂枝(有火者勿用)、当归尾、没药、䗪虫、蒲黄、苏方木、番降香、穿山甲、红曲、韭汁、童便、五灵脂、麒麟竭、赤芍药、桃枭。
严重者用大黄、花蕊石,瘀血行散即止,不可过量。若元气虚,脾胃素弱者,慎勿轻用大黄。
如瘀血行散后宜用:
生地黄、川续断、当归身、牛膝、大黄、芍药、酸枣仁、龙眼肉、枸杞子、石枣、炙甘草。
头痛挟风寒者:
忌用补敛类药物,具体药物记录在后。
宜用辛温发散之品。
羌活、防风、细辛、蔓荆子、荆芥、薄荷、川芎、藁本、升麻、白芷、生姜、葱白。
头痛挟邪热者:
禁忌同挟风寒。
宜用辛寒、苦寒、解散之品。
石膏、薄荷、芽茶、黑豆、甘菊花、土茯苓、乌梅、黄芩(酒炒)。
热极目昏、大便干燥者,加用酒蒸大黄。
头痛挟痰者:
忌用升提、补敛、酸甘、滞腻类药物,具体药物记录在后。
宜用豁痰降气、辛燥之品。
苏子、橘红、白术、贝母、半夏、前胡、竹沥、天麻。
头痛阴虚者:
忌用辛热发散类药物,具体药物记录在后。
宜用补血益阴、甘寒、酸寒之品。
生地黄、甘菊花、当归、黄柏、天门冬、麦门冬、枸杞子、忍冬、乌梅、白芍、五味子。
齿痛:
忌用升提、补敛、燥热、辛温类药物,具体药物记录在后。
宜用清热凉血、苦寒、甘寒、辛寒、咸寒之品。
竹叶、知母、黄连、黄芩、麦门冬、生地黄、黄柏、玄参、石膏、薄荷、赤芍药、牡丹皮、苏子、甘草、童便。
上下牙龈,属胃与大肠之火。
宜用熟地黄、石膏、黄芩、黄连、麦门冬、赤芍药、青黛、细辛、甘草、薄荷、生地黄、枇杷叶、苏子、木通、西瓜皮灰。
真牙(智齿)浮动及黑烂,属肾虚有火,已见肾虚条内,禁忌与适宜用药均同。
胃脘痛因火者:
忌用补敛、燥热类药物,具体药物记录在后。
宜用降气、苦寒、甘寒、咸寒、辛寒之品。
苏子、橘红、黄连、山栀、麦门冬、炙甘草、石膏、知母、玄参、童便。
因寒者:
忌用破气、滞腻、苦寒类药物,具体药物记录在后。
宜用辛温发散之品。
草豆蔻、橘红、益智、丁香、桂枝、白术、白蔻、吴茱萸、厚朴、香附、干姜、缩砂密、藿香。
因宿食者:
忌用升提、补敛、苦寒类药物,具体药物记录在后。
宜用消导,兼降气;因脾胃虚弱食停者,宜消导。
加用人参、山楂、草果、红曲、草豆蔻、谷芽、麦芽、枳实、槟榔、青皮、厚朴、白术、缩砂密、橘皮。
因瘀血者:
忌用补气、酸敛类药物,具体药物记录在后。
宜用辛温、苦温以行血。
桃仁、红曲、红花、韭菜、玄胡索、山楂肉、郁金、肉桂、三棱、童便、牡丹皮、赤芍药、通草、牛膝、琥珀。
因血虚者,按之则痛止:
忌用破气之品,又忌补气、燥热、辛温之药。
宜用润燥、补敛、甘寒、甘温之品。
石斛、麦门冬、炙甘草、酸枣仁、白芍药、当归、生地黄。
因虫者:
忌用补益、升提、发散、甘味类药物,具体药物记录在后。
宜用杀虫、苦味、酸味之品。
苦楝根、使君子、薏苡仁根、锡灰、槟榔、鹤虱、雷丸、芜荑、大黄、乌梅。
因恼怒者:
虚弱人忌破气,壮实人忌补气,总忌酸敛、升提之药,具体药物记录在后。
宜用降气、辛温之品。
枇杷叶、白豆蔻、番降香、苏子、木香、橘红、缩砂密、玄胡索、五灵脂。
腹痛因于寒:
忌用苦寒、泻下之品,具体药物记录在后。
宜用温中、辛散之品。
白术、厚朴、吴茱萸、缩砂密、干姜、桂枝、木香、橘皮、炙甘草。
因于热,火在少腹则绞痛:
忌用辛散、香燥、补敛之药,具体药物记录在后。
宜用甘味、苦寒之品。
山栀仁、麦门冬、石斛、白芍药、甘草、桔梗、黄芩、黄连、滑石、木通、戎盐。
诸痛不可按,属实证:
忌用补气、大热之药,具体药物记录在后。
宜用破散、疏利、苦寒之品。
枳实、青皮、蓬莪术、槟榔、三棱、滑石、木通、大黄(有积滞宜用,无者勿用)。
诸痛可按,属虚证:
忌用破气、破血、泻下、发散之药,具体药物记录在后。
宜用补气血、甘温、酸敛之品。
人参、黄芪、生地黄、苍术与白术、当归、炙甘草、白芍、薯蓣、枣仁、五味子。
痹证:拘挛而痛。因风寒湿三者合而成病,风气胜者为行痹,寒气胜者为痛痹,湿气胜者为着痹。
忌用泻下、收敛、酸寒、苦寒、咸寒之药,具体药物记录在后。
宜用辛散、行气、燥湿、甘寒、淡渗之品。
漆叶、续断、黄芪、萆薢、甘菊花、车前子、甘草、防己、白术、防风、桑寄生、蔓荆实、羌活、独活、牛膝、秦艽、白藓皮、原蚕沙、木瓜、天麻、泽泻、茯苓、威灵仙、海风藤、菖蒲、狗脊、杜仲、石斛、细辛、松节、松叶。
痿证:属湿热,《内经》曰:“治痿独取阳明”。
忌用破气、升提、辛热、发散之药。
宜用大补气血、清热除湿、甘寒、甘温、苦寒、酸寒之品。
人参、黄芪、苍术与白术、麦冬、炙甘草、生地黄、木瓜、石斛、薏苡仁、黄柏、白芍药、车前子、茯苓、木通、黄芩、川黄连。
交肠证:其病表现为大小便易位而出,或因大怒,或因醉饱,遂至脏气乖乱,不循常道,治法当宣吐以开提其气,使膀胱气化清利,得司秘别职则愈矣。
忌用破气、燥热之药,具体药物记录在后。
宜用升清降浊,兼补气、淡渗之品。
升麻、柴胡、苏子、降香、橘红、人参、白术、茯苓、泽泻、猪苓、木通、滑石、车前子。
鬼疰、尸疰、飞尸、客忤:此系天地阴邪杀厉之气,乘虚中人,或遍身青黯,或忽消瘦声哑,面色青黄不定,或忽惊厥,目直视,手握拳,或遍身骨节疼痛非常。
忌用破气之品,又忌补气、升提、燥热、酸敛之药,具体药物记录在后。
宜用辟恶气、安神镇心、辛香发散、金石镇坠之品。
牛黄、丹砂、琥珀、乳香、苏合香、天竺黄、檀香、木香、麝香、沉香、龙脑香、安息香、真珠、雄黄、犀角、金银箔、代赭石、虎骨、獭肝、远志、生地黄、龙齿、天灵盖、菖蒲。
Contraindicated: Qi-breaking, Qi-stagnating, purgative, salty, slippery, cloying, moistening-drying, and hot-natured herbs. In cases with blood stasis, additionally contraindicated are sour and cold substances.
Indicated: Heat-clearing, diuretic, dampness-resolving, and stomach-Qi-nourishing herbs. In cases of stagnation, indicated are accumulation-dispersing herbs. In cases of blood stasis, indicated are blood-activating herbs.
Yinchen Hao (Artemisiae Scopariae Herba), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Muxu (Medicago Sativa), Zhizi (Gardeniae Fructus), Zicao (Arnebiae Radix et Rhizoma), Huashi (Talcum), Gualou Gen (Trichosanthis Radix), Qinjiao (Gentianae Macrophyllae Radix), Cheqianzi (Plantaginis Semen), Baixianpi (Dictamni Cortex), Huangqin (Scutellariae Radix), Fuling (Poria), Xianren Duizucao (unidentified herb), Lianqiancao (Lysimachiae Herba) (also known as Xieye Cao or Jiulixiang; taking the juice mixed with a little ginger juice is beneficial).
For deficiency patterns, add Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma); for stagnation, add Hongqu (Monascus Rice), Jupi (Citri Reticulatae Pericarpium), Guya (Hordei Fructus Germinatus), Maoya (Sacchari Stulis Germinatus), Baiziren (Platycladi Semen), Shanzha (Crataegi Fructus); for blood stasis, add Hupo (Fossilia Corii Testudinis), Mudanpi (Moutan Cortex), Hongqu, Honghua (Carthami Flos), Taoren (Persicae Semen), Yuanhusuo (Corydalis Rhizoma), Puhuang (Pollinis Typhae), Wulingzhi (Trogopterori Faeces), Jiu (Allii Tuberosi Herba). For those with robust Yuanqi (Original Qi), if blood stasis persists after taking the above herbs, Shudihuang (Rehmanniae Radix Praeparata) may be added; avoid in deficiency patterns.
Phlegm due to Heat:
Contraindicated: Drying, warm-hot, tonifying-astringent, ascending herbs; listed subsequently.
Indicated: Descending, moistening, heat-clearing, bitter-cold, acrid-cold substances, assisted by salty-cold herbs.
Suzi (Perillae Fructus), Juhong (Citri Reticulatae Pericarpium Rubrum), Huangqin, Bohe (Menthae Haplocalycis Herba), Pipaye (Eriobotryae Folium), Sangbaipi (Mori Cortex), Bubai (Stemonae Radix), Jiegeng (Platycodonis Radix), Beimu (Fritillariae Bulbus), Hafeng (Concha Meretricis et Cydoniae), Gualou Gen, Gualou Ren (Trichosanthis Semen), Tiandong (Asparagi Radix), Maidong (Ophiopogonis Radix), Zhuli (Bambusae Succus), Tongbian (Infantis Urine).
For tenacious phlegm, add Xiatiangao (Gelatin prepared from beef).
Phlegm due to Wind-Cold:
Contraindicated: Tonifying-astringent, sour, salty, moist herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-descending, acrid-dispersing herbs.
Juhong, Suzi, Xingren (Armeniacae Semen Amarum), Tianma (Gastrodiae Rhizoma), Qianhu (Peucedani Radix), Sangbaipi, Banxia (Pinelliae Rhizoma), Nanxing (Arisaematis Rhizoma Preparatum), Gegen (Puerariae Lobatae Radix), Bohe, Baiqian (Cynanchi Stauntonii Radix), Shengjiangzhi (Zingiberis Rhizoma Recens Sucus).
Phlegm due to Dampness:
Contraindicated: Moistening, salty, sour, cloying, dispersing herbs; listed subsequently.
Indicated: Spleen-fortifying, dampness-drying, acrid-dispersing herbs, assisted by bland-leaching herbs.
Renshen, Ershu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma and Atractylodis Rhizoma), Juhong, Banxia, Fuling, Sangbaipi, Zexie (Alismatis Rhizoma).
Fluid retention resembling thin saliva or thick saliva, lodged in the chest and between the spleen and stomach, or vomiting sour, bitter, yellow, or green fluids; or retained without vomiting, pressing upwards on the heart and chest, causing unbearable epigastric pain that cannot be relieved by pressure, or accompanied by chills, fever, vomiting, and inability to eat.
Contraindications and indications are the same as for Spleen Deficiency and Internal Fluid Retention sections.
Qi Disorders: Excess Qi constitutes Fire.
Contraindicated: Ascending, Qi-stagnating, sour-astringent, cloying herbs.
For deficiency: Descending, tonifying-astringent, regulating, warming, sour, acrid, sweet herbs.
Pipaye, Suzi, Juhong, Ganshe (Sugar Cane), Maidong, Lugenzhi (Arundinatis Caulis Sucus), Chen shui xiang (Aquilariae Lignum Resinatum), Baidoukou (Amomi Fructus Rotundus), Yujin (Curcumae Longae Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Tongbian, Fanjiangxiang (Daemonorops Spatha), Wuweizi (Schisandrae Fructus), Shaoyao (Paeoniae Radix).
For extreme deficiency causing Qi stagnation, add Renshen.
For excess: Qi-breaking, aromatic-drying, bitter-acrid, acrid-cold herbs.
Zhike (Aurantii Fructus Immaturus), Qingpi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Binglang (Arecae Semen), Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex), Muxiang (Aucklandiae Radix), Suoshamimi (Amomi Fructus), Chenxiang (Aquilariae Lignum), Xiangfu (Cyperi Rhizoma), Wuyao (Linderae Radix), Jiangxiang (Daemonorops Spatha), Huoxiang (Pogostemonis Herba).
Various Depressions:
Contraindicated: Sour-astringent, cloying, Qi-tonifying, Qi-stagnating herbs; listed subsequently.
Those related to emotions: Open the will, regulate, disperse knots, harmonize middle, fortify spleen.
Yuanzhi (Polygalae Radix), Beimu, Yujin, Xiangfu, Shichangpu (Acori Tatarinowii Rhizoma), Baidoukou, Suzi, Juhong, Muxiang, Maidong, Suhexiang (Styrax), Suoshamimi.
Those related to Five Zang organs: Wood depression requires reaching (soothing), indicated ascending and emetic methods.
Shengma (Cimicifugae Rhizoma), Chaihu (Bupleuri Radix), Chuanxiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma), Guiti (Cocculi Radix), Renshenlu (Ginseng Stipes).
Fire depression requires venting, indicated dispersing methods.
Shengma, Gegen, Chaihu, Fangfeng (Saposhnikoviae Radix), Qianghuo (Notopterygii Rhizoma et Radix).
Earth depression requires seizing (purging), indicated purgative methods.
Binglang, Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus), Houpo, Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma).
Metal depression requires draining, indicated descending methods.
Sangbaipi, Chixiaodou (Phaseoli Semen Rubrum), Juhong, Suzi, Zhuling (Polyporus), Zexie, Cheqianzi, Niao hui yu (unidentified fish), Mutong (Akebiae Caulis).
Guan Ge Syndrome:
Contraindicated: Ascending, tonifying-astringent, Qi-stagnating, sour herbs; listed subsequently.
Indicated: Descending, acrid-cold, acrid-warm herbs.
Baidoukou, Chenxiang, Dingxiang (Syzygdii Flos), Suzi, Juhong, Longnaocao (unidentified herb), Suhexiang, Shengjiang, Huoxiang; secondarily use Dahuang, Cheqianzi, Huangbai (Phellodendri Cortex), Zhimu (Anemarrhenae Rhizoma), Huashi, Muxiang, Niuxi (Achyranthis Bidentatae Radix).
Hiccups (Suohu E'ni):
Contraindicated: Qi-breaking, ascending, dispersing herbs.
Indicated: Tonifying-astringent, sweet-warm, sweet-cold herbs.
Zhi Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Preparata), Maidong, Renshen, Huang (Astragali Radix), Shihu (Dendrobii Caulis), Wuweizi, Yizhiren (Myristicae Semen), Baishaoyao (Paeoniae Radix Alba).
Caused by failure to purge in Cold Damage.
Contraindicated: Tonifying-astringent, sour, drying-hot, cloying herbs; listed subsequently.
Indicated: Da Chengqi Tang or Xiao Chengqi Tang type purgatives; if stool is not hard/closed, abdomen is soft upon palpation, and no sweating or emesis has been used, indicate acrid-cold exterior-resolving, such as Baihu Tang (White Tiger Decoction).
Caused by rebellious Qi rushing upward.
Contraindicated: Ascending, tonifying herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-descending, sweet-cold, salty-cold herbs.
Pipaye, Lugenzhi, Maidong, Suzi, Juhong, Zhuru (Bambusae Caulis in Taenia), Tongbian.
Caused by fluid-phlegm retention in the diaphragm.
Contraindicated: Ascending, moistening, bitter-cold, sweet-cold, sour-cold herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-descending, phlegm-opening, acrid-dispersing herbs.
Sangbaipi, Suzi, Beimu, Juhong, Banxia, Xuanjinflo (Inulae Flos), Baidoukou, Shengjiang.
Hematemesis, Hemoptysis, Epistaxis, Gingival Bleeding, Auricular Bleeding, Lingual Bleeding:
Contraindicated: Ascending-lifting, dispersing, purgative, blood-breaking, Qi-tonifying, Qi-stagnating, Qi-breaking, warm-hot, acrid-drying herbs; also avoid extremely bitter-cold herbs that damage the stomach; listed subsequently.
Indicated: Qi-descending, heat-clearing, cooling-blood and nourishing-yin, blood-activating, salty-cold, sour-cold, sweet-cold herbs.
Suzi, Tiandong, Maidong, Jupi (Citri Reticulatae Pericarpium), Pipaye, Shengdihuang (Rehmanniae Radix), Jiangxiang, Yujin, Shashen (Glehniae Radix), Niuxi, Shudihuang, Gouqizi (Lycii Fructus), Wuweizi, Ejiao (Colla Corii Asini), Biejia (Testudinis Carapax et Plastrum), Qinghao (Artemisiae Annuae Herba), Mudanpi, Xijiaoxie (Rhinocerotis Cornu Truncatum - *Note: Use substitutes in practice*), Shaoyao, Jiancao (unidentified herb), Tongbian, Maogen (Imperatae Rhizoma), Baiyaozi (unidentified herb), Cebeiyè (Platycladi Cacumen), Jihui (Setariae Gluma Cinis), Oujie (Nelumbinis Nodeus), Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Puhuang, Xiaoji (Cirsii Herba).
Blood Accumulation with Fever, Stasis Not Moving:
Contraindicated: Qi-breaking; also avoid Qi-tonifying, purgative, bitter-cold, acrid-drying herbs; listed subsequently. Indicated: Acrid blood-activating, acrid-warm herbs, assisted by salty-cold.
After blood stasis moves, indicated: Blood-tonifying, Spleen-benefiting, Liver-harmonizing.
Honglanhua (Carthami Flos), Taohua (Pruni Persicae Flos), Yujin, Ruxiang (Olibanum), Yuanhusuo, Guizhi (Cinnamomi Ramulus) (*Avoid if Fire present*), Dangguiwei (Angelicae Sinensis Radix), Moyao (Myrrha), Jichong (Eupolyphaga Steleophaga), Puhuang, Sufangmu (Dalbergiae Odoriferae Lignum), Fanjiangxiang, Chuanshanjia (Manis Squama), Hongqu, Jiuji (Allii Tuberosi Herba), Tongbian, Wulingzhi, Qilinjie (Dragon's Blood), Chishao (Paeoniae Radix Rubra), Taoxiao (Persicae Semen).
Severe cases: Use Dahuang, Huaruishi (Floris Myrobalani); stop once stasis moves, do not overdose. If Yuanqi is deficient or Spleen/Stomach are weak, cautiously avoid Dahuang.
After stasis moves, indicated:
Shengdihuang, Chuanxuduan (Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma), Dangguishen (Angelicae Sinensis Radix), Niuxi, Dahuang, Shaoyao, Suanzaoren (Ziziphi Spinosae Semen), Longyanrou (Longan Arillus), Gouqizi, Shizao (unidentified fruit), Zhi Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Preparata).
Headache with Wind-Cold:
Contraindicated: Tonifying-astringent herbs; listed subsequently.
Indicated: Acrid-warm dispersing herbs.
Qianghuo, Fangfeng, Xixin (Asari Radix et Rhizoma), Manjingzi (Vittariae Spora), Jingjie (Schizonepetae Herba), Bohe, Chuanxiong, Bencao (Ligustici Wallichii Rhizoma), Shengma, Baizhi (Angelicae Dahuricae Radix), Shengjiang, Congbai (Allii Fistulosi Bulbus).
Headache with Pathogenic Heat:
Contraindications same as Wind-Cold.
Indicated: Acrid-cold, bitter-cold, resolving herbs.
Shigao (Gypsum Fibrosum), Bohe, Yacha (Tea Sprouts), Heidou (Sojae Semen Nigrum), Ganjuhua (Chrysanthemi Flos), Tufuling (Smilacis Chinae Rhizoma), Wumei (Mume Fructus), Huangqin (stir-fried with wine).
If heat is extreme causing blurred vision and dry stool, add Dahuang steamed with wine.
Headache with Phlegm:
Contraindicated: Ascending, tonifying-astringent, sour-sweet, cloying herbs; listed subsequently.
Indicated: Phlegm-expelling, Qi-descending, acrid-drying herbs.
Suzi, Juhong, Zhu (Atractylodes), Beimu, Banxia, Qianhu, Zhuli, Tianma.
Headache with Yin Deficiency:
Contraindicated: Acrid-hot dispersing herbs; listed subsequently.
Indicated: Blood-tonifying, Yin-nourishing, sweet-cold, sour-cold herbs.
Shengdihuang, Ganjuhua, Danggui, Huangbai, Tiandong, Maidong, Gouqizi, Rendong (Lonicerae Japonicae Caulis), Wumei, Baishao, Wuweizi.
Pain at the Brow Bone:
Contraindications and indications same as Yin Deficiency.
Toothache:
Contraindicated: Ascending, tonifying-astringent, drying-hot, acrid-warm herbs; listed subsequently.
Indicated: Heat-clearing, blood-cooling, bitter-cold, sweet-cold, acrid-cold, salty-cold herbs.
Zhuye (Phyllostachidis Folium), Zhimu, Huanglian, Huangqin, Maidong, Shengdihuang, Huangbai, Xuanshen (Scrophulariae Radix), Shigao, Bohe, Chishao, Mudanpi, Suzi, Gancao, Tongbian.
Upper and lower gums belong to Stomach and Large Intestine Fire.
Indicated: Shudihuang, Shigao, Huangqin, Huanglian, Maidong, Chishao, Qingdai (Indigo Naturalis), Xixin, Gancao, Bohe, Shengdihuang, Pipaye, Suzi, Mutong, Xiguapihui (Citrulli Pelecis Cinis).
Wisdom teeth mobility and black rot belong to Kidney Deficiency with Fire, see Kidney Deficiency section; contraindications and indications are the same.
Epigastric Pain due to Fire:
Contraindicated: Tonifying-astringent, drying-hot herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-descending, bitter-cold, sweet-cold, salty-cold, acrid-cold herbs.
Suzi, Juhong, Huanglian, Shanzhi (Gardeniae Fructus), Maidong, Zhi Gancao, Shigao, Zhimu, Xuanshen, Tongbian.
Due to Cold:
Contraindicated: Qi-breaking, cloying, bitter-cold herbs; listed subsequently.
Indicated: Acrid-warm dispersing herbs.
Caodoukou (Cardamomi Fructus), Juhong, Yizhi (Alpiniae Oxymatanga Fructus), Dingxiang, Guizhi, Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Baikou (Amomi Fructus), Wuyu (Evodiae Fructus), Houpo, Xiangfu, Ganjiang (Zingiberis Rhizoma), Suoshamimi, Huoxiang.
Due to Retained Food:
Contraindicated: Ascending, tonifying-astringent, bitter-cold herbs; listed subsequently.
Indicated: Digestion-promoting, Qi-descending; for Spleen/Stomach weakness with food retention, promote digestion.
Add Renshen, Shanzha, Caoguo (Tsaoko Fructus), Hongqu, Caodoukou, Guya, Maoya, Zhishi, Binglang, Qingpi, Houpo, Zhu (Atractylodes), Suoshamimi, Jupi.
Due to Blood Stasis:
Contraindicated: Qi-tonifying, sour-astringent herbs; listed subsequently.
Indicated: Acrid-warm, bitter-warm to activate blood.
Taoren, Hongqu, Honghua, Jiucài (Allii Tuberosi Herba), Yuanhusuo, Shanzharou (Crataegi Fructus), Yujin, Rougui (Cinnamomi Cortex), Sanleng (Sparganii Rhizoma), Tongbian, Niuxi, Hupo.
Due to Blood Deficiency (pain stops upon pressure):
Contraindicated: Qi-breaking; also avoid Qi-tonifying, drying-hot, acrid-warm herbs.
Indicated: Moistening, tonifying-astringent, sweet-cold, sweet-warm herbs.
Shihu, Maidong, Zhi Gancao, Suanzaoren, Baishaoyao, Danggui, Shengdihuang.
Due to Parasites:
Contraindicated: Tonifying, ascending, dispersing, sweet herbs; listed subsequently.
Indicated: Parasite-killing, bitter, sour herbs.
Kulangen (Toosendan Radix), Shijunzi (Quisqualis Fructus), Yiyiren Gen (Coicis Rhizoma), Xihui (Tin Ash), Binglang, Heshi (Pyrethri Fructus), Leiwan (Wormwood Fruit), Wuyi (Chaulmoograe Semen), Dahuang, Wumei.
Due to Anger:
Weak individuals avoid Qi-breaking; robust individuals avoid Qi-tonifying; generally avoid sour-astringent, ascending herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-descending, acrid-warm herbs.
Pipaye, Baidoukou, Fanjiangxiang, Suzi, Muxiang, Juhong, Suoshamimi, Yuanhusuo, Wulingzhi.
Due to Phlegm-Fluids:
Contraindications and indications see Phlegm-Fluid section.
Abdominal Pain due to Cold:
Contraindicated: Bitter-cold, purgative herbs; listed subsequently.
Indicated: Middle-warming, acrid-dispersing herbs.
Baizhu, Houpo, Wuyu, Suoshamimi, Ganjiang, Guizhi, Muxiang, Jupi, Zhi Gancao.
Due to Heat (Fire in Lower Abdomen causes colic):
Contraindicated: Acrid-dispersing, aromatic-drying, tonifying-astringent herbs; listed subsequently.
Indicated: Sweet, bitter-cold herbs.
Shanzhiren (Gardeniae Fructus), Maidong, Shihu, Baishaoyao, Gancao, Jiegeng, Huangqin, Huanglian, Huashi, Mutong, Rongyan (Rock Salt).
General Pain Unbearable to Pressure (Excess):
Contraindicated: Qi-tonifying, great-hot herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-breaking, unblocking, bitter-cold herbs.
Zhishi, Qingpi, Peng'e (Curcumae Zedoariae Rhizoma), Binglang, Sanleng, Huashi, Mutong, Dahuang (Use if stagnation exists, avoid if not).
General Pain Bearable to Pressure (Deficiency):
Contraindicated: Qi-breaking, blood-breaking, purgative, dispersing herbs; listed subsequently.
Indicated: Qi-and-Blood-tonifying, sweet-warm, sour-astringent herbs.
Renshen, Huang (Astragali Radix), Shengdihuang, Ershu (Atractylodes), Danggui, Zhi Cao, Baishao, Shuyu (Dioscoreae Rhizoma), Zaoren (Ziziphi Spinosae Semen), Wuweizi.
Bi Syndrome (Arthralgia): Contraction and pain. Caused by combination of Wind, Cold, Damp. Wind predominance is Moving Bi; Cold predominance is Painful Bi; Damp predominance is Fixed Bi.
Contraindicated: Purgative, astringent, sour-cold, bitter-cold, salty-cold herbs; listed subsequently.
Indicated: Acrid-dispersing, Qi-moving, dampness-drying, sweet-cold, bland-leaching herbs.
Qiyè (Urticae Folium), Xuduan (Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma), Huang (Astragali Radix), Bibo (Dioscoreae Hypoglaucae Rhizoma), Ganjuhua, Cheqianzi, Gancao, Fangji (Stephaniae Tetrandrae Radix), Baizhu, Fangfeng, Sangjisheng (Taxilli Caulis), Manjingzi, Qianghuo, Duhuo (Angelicae Pubescentis Radix), Niuxi, Qinjiao, Baixianpi, Yuancansha (Bombyx Batryticatus), Mugua (Chaenomelis Fructus), Tianma, Zexie, Fuling, Weilingxian (Salviae Miltiorrhizae Radix - *Note: Often refers to Saposhnikoviae or other vines in ancient texts, usually Saposhnikoviae here contextually or distinct herb*), Haifengteng (Sinomenii Caulis), Changpu (Acori Tatarinowii Rhizoma), Gouji (Cibotii Rhizoma), Duzhong (Eucommiae Cortex), Shihu, Xixin, Songjie (Pinus Massoniana Node), Songye (Pinus Massoniana Folium).
Wei Syndrome (Flaccidity): Belongs to Damp-Heat. Classic says: "Treat Wei syndrome by focusing on Yangming."
Contraindicated: Qi-breaking, ascending, acrid-hot, dispersing herbs.
Indicated: Greatly tonifying Qi and Blood, clearing heat and resolving dampness, sweet-cold, sweet-warm, bitter-cold, sour-cold herbs.
Renshen, Huang, Ershu, Maidong, Zhi Gancao, Shengdihuang, Mugua, Shihu, Yiyiren (Coicis Semen), Huangbai, Baishaoyao, Cheqianzi, Fuling, Mutong, Huangqin, Chuanliannian (Coptidis Rhizoma).
Jiao Chang Syndrome: Disease where urine and feces exchange positions in excretion, caused by severe anger or overeating/drinking, leading to organ Qi disorder and deviation from normal pathways. Treatment should involve emesis to lift Qi, clearing bladder Qi, restoring its secretory function.
Contraindicated: Qi-breaking, drying-hot herbs; listed subsequently.
Indicated: Ascending clear and descending turbid, Qi-tonifying, bland-leaching herbs.
Shengma, Chaihu, Suzi, Jiangxiang, Juhong, Renshen, Zhu (Atractylodes), Fuling, Zexie, Zhuling, Mutong, Huashi, Cheqianzi.
Gui Zhu, Shi Zhu, Fei Shi, Ke Wu (Ghost Afflictions, Corpse Afflictions, Flying Corpse, Guest Evil): These are Yin evil and killing Qi of Heaven and Earth entering through deficiency. Symptoms include bluish-black skin, sudden emaciation and hoarseness, unstable blue-yellow complexion, sudden convulsions, staring eyes, clenched fists, or severe bone/joint pain.
Contraindicated: Qi-breaking; also avoid Qi-tonifying, ascending, drying-hot, sour-astringent herbs; listed subsequently.
Indicated: Expelling evil Qi, calming Spirit and anchoring Heart, acrid-aromatic dispersing, mineral/stone sedating herbs.
Niuhuang (Bovis Calculus), Dansha (Cinnabaris), Hupo, Ruxiang, Suhexiang, Tianzhuhuang (Calami Tindae), Tanxiang (Santalum Album), Muxiang, Shexiang (Moschus), Chenxiang, Longnaoxiang (Borneolum Syntheticum), Anshixiang (Benzoinum), Zhenzhu (Margarita), Xionghuang (Realgar), Xijiao (Rhinocerotis Cornu - *Use substitutes*), Jin Yinbo (Gold and Silver Foil), Daizheshi (Haematitum), Huguj (Tiger Bone - *Use substitutes*), Tategan (Badger Liver), Yuanzhi, Shengdihuang, Longchi (Dentibus Draconis et Mammutis), Tianlinggai (Human Skull Cap - *Use substitutes*), Changpu (Acori Tatarinowii Rhizoma).