脉 脉诀云∶沉脉为气。沉极则伏。涩弱难治。沉滑兼痰。沉弦兼怒。沉数兼热
。沉
见之。为本经之病。临症宜详审之。下仿此。
症 经云∶诸痛皆因于气。百病皆生于气。怒则气逆。喜则气缓。悲则气消。恐则气下。寒
则气收。热则气泄。惊则气乱。劳则气耗。思则气结。此九气之不同也。古法治九气。以所
不胜者制之。如怒则以悲胜之之类是也。
治 辨疑录云∶喜乐恐惊。耗散正气。怒忧思悲。郁结邪气。结者开之。木香香附之类。散
者益之。人参黄 之类。世人多泥于气无补法之语。不审虚实。往往多用燥利之药。若气实
者用之为当。气虚不补。邪何由行。
方 四君子汤气主方。扶胃降火。补虚固本。主男子用。若女子气虚。亦宜用之。
人参(补中益气去芦一钱五分) 白术(扶胃健脾炒二钱) 白茯苓(养心利水去皮一钱) 甘草
(和中降火炙四分)
上用姜一片。枣一枚。煎服。兼有他症。根据后加减。劳瘵咯血。加
山药、黄 、粟米、阿胶(各等分)。
吐血后虚损者。加黄 (一钱五分) 白扁豆(一钱) 麦门冬(一钱二分)
心烦口渴。加麦冬(一钱二分) 竹叶(一钱) 山栀(一钱) 五味子(九粒)
心热。加麦门冬、茯神、黄连(各八分)。
潮热往来。加柴胡、地骨皮(各一钱)、黄芩(八分)。
腹痛。加白芍药(一钱五分)、干姜(炒)、官桂(各七分)、浓朴(八分)、青皮(五分
)
胃冷。加丁香、附子(制)、砂仁(各等分)。
气痛。加木香、玄胡索(各八分)、当归(一钱)。
有痰。加陈皮(去白)、贝母、半夏(姜制各一钱二分),去人参、气虚甚者。加黄 (一
钱五分)、熟附子(一钱)暑月亦加。
脾胃虚弱。加陈皮、山药、当归(各一钱)、黄 (一钱二分)、遍身疼痛。加当归(一钱五
分)、木香(五分)、北五加皮(一钱)、去人参。
半身右边不遂。加姜汁、竹沥(各半盏)。
腹胀不思饮食。加砂仁、白豆蔻、枳实(各七分),去人参
气虚成痿。加苍术、黄柏、黄芩、木瓜(各八分)。
心烦不定。加辰砂、酸枣仁、远志(各七分)、麦门冬(一钱)。
咳嗽。加杏仁、桑白皮(各七分)、五味子(十粒)、贝母、栝蒌仁、陈皮(各八分)、去
参术。
暑月病热。口渴。唇干。谵语。脉虚细而迟。加黄 、麦门冬(各一钱五分)、五味子(
九粒)、川归、白芍药、附子(制熟各一钱)、气短。小便利。加黄 ,去茯苓。
中风气虚。加黄 、有痰。加姜汁(半盏)、竹沥(一盏)。
久疟。热多寒少。加黄 (一钱五分)、柴胡、知母、地骨皮(各一钱)病后虚热。加麦
门冬、川归黄 (各一钱)、升麻、柴胡(各三分)、脾困气短。加砂仁、木香(各五分)、白
扁豆、黄 (各八分)、盗汗不止。加黄 、陈麦曲(各一钱五分)、麦门冬、酸枣仁(各
八分)当归(一钱二分)。
自汗不止。加黄 (一钱五分)、当归、麦门冬、熟地黄、麻黄根(各八分)。
心血虚。不眠。精神恍惚加当归、酸枣仁(各一钱)、黄 (一钱二分)、圆眼(三个去
壳)。
四肢懒惰。嗜卧。加白扁豆、川药、砂仁、当归、陈皮(各八分)。
气血虚。眩运。加黄 、天麻、半夏、荆芥穗(各一钱)。
水泻不止。加麸曲、木香、砂仁、肉豆蔻(各七分)、夏月。加黄连、扁豆(炒)、车前子
、泽泻(加七分)。
四肢恶寒。有热。加麻黄、桂枝、川芎、当归(各一钱)、去人参、妇人安胎。加黄芩、当
归、阿胶、艾叶(减半各一钱)、枳壳(五分)。
漏胎。加续断、地榆、当归、白芍药、荆芥穗、黄芩(各八分)。
产后泻痢。加浓朴、苍术、白扁豆、砂仁、肉果(各八分)。
产后脾胃弱。加砂仁、白扁豆、山药、连子、陈皮(各一钱)。
小儿脾胃虚弱。不纳食。易泻。加山楂、肉果、砂仁、浓朴、苍术、陈皮(各八分)。
小儿诸疳。加胡黄连、银柴胡、使君子肉、山楂(各一钱)。
小儿慢惊。加全蝎、白附子、天麻(各七分)、薄荷叶(七片)。
男妇虚劳。有热。加当归、白芍药、熟地(各一钱)、柴胡、秦艽、地骨皮、牡丹皮(各
八分)、黄柏(蜜炒五分)、青蒿(三分)。
男妇气虚渴。加木瓜、干葛、乌梅(各一钱)。
男妇五心烦热。面色痿黄。加当归、白芍药、柴胡、麦门冬(各一钱)。
小儿痘疮淡白不起者。气虚也。加黄 (八分)、官桂(五分)、木香(三分)
大人小儿夏月吐泻。加藿香、白扁豆、陈皮、浓朴、苍术、干葛(各八分)、木香(三分
或五分)
中脘寒痛。或手足爪甲青。四末厥者。加干姜(一钱)、去茯苓、甚者。加附子(一钱)
久泻痢。元气下陷者。加升麻(五分)、元气脱者。去升麻,加附子(制熟一钱五分)。
老人气短。小便短少。加黄 、吞滋肾丸。
思虑过伤心脾。昼则困倦。夜反不寐。加黄 、当归、麦门冬、酸枣仁、圆眼肉(各一钱)、
仍服天王补心丹。
遗精白浊。气虚者。加山药莲子、芡实(各等分)。
诸疮内托。加黄 、防风(各一钱)、连乔、金银花、黄柏、牛蒡子(各八分)。
诸疮疡后。气血虚损者。加当归、白芍药、黄 、黄柏(各分)。
诸虚眩运。眼旯黑花。加天麻、半夏、川芎、当归(各等分)。
脾胃不和。加砂仁、浓朴(各七分)、陈皮、苍术(各一钱)。
呕逆恶心。加半夏、生姜、陈皮(各八分)、砂仁(五分)、丁香(三分)。
皮黄。加黄柏、苍术(各一钱五分)。
妇人有孕恶阻。加陈皮、枳壳、砂仁(各等分)。
妇人赤白带。属气虚者。加苍术(一钱)、升麻(五分)、芡实(八分)
气虚潮热。加麦门冬、地骨皮、柴胡(各八分)、黄芩(七分)。
气虚恶寒。加黄 (
下元冷极。加干姜、附子(炮各等分)、去茯苓。
上四君子汤。加减方法也。须量病轻重虚实。临症斟酌方剂大小。庶无实实虚虚之误。倘
收未备。惟达者正之。幸甚。
<Pulse>: The *Mai Jue* (Pulse Classic) states: A deep pulse indicates Qi disorders. When extremely deep, it becomes a hidden pulse. A choppy or weak pulse is difficult to treat. A deep-slippery pulse indicates phlegm; a deep-wiry pulse indicates anger; a deep-rapid pulse indicates heat. Observing these pulses suggests pathology in the respective meridian. Clinical examination should be detailed. The following cases follow this example.
<Symptoms>: The *Neijing* (Inner Canon) states: All pain arises from Qi disorders. Hundred diseases originate from Qi. Anger causes Qi to rebel upward; joy causes Qi to slacken; grief causes Qi to dissipate; fear causes Qi to sink downward; cold causes Qi to contract; heat causes Qi to leak out; shock causes Qi to become chaotic; labor causes Qi to be exhausted; overthinking causes Qi to knot. These are the differences among the Nine Qi variations. Ancient methods for treating these Nine Qi conditions involve using the element that "overcomes" the offending one. For example, anger is overcome by grief.
<Treatment>: The *Bian Yi Lu* (Record of Resolving Doubts) states: Joy, pleasure, fear, and shock dissipate healthy Qi; anger, worry, overthinking, and grief cause pathogenic Qi to stagnate. For stagnation, use opening methods, such as Mu Xiang (Aucklandiae Radix) and Xiang Fu (Cyperi Rhizoma); for dissipation, use tonifying methods, such as Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma) and Huang Qi (Astragali Radix). Many people today adhere rigidly to the saying that "Qi disorders have no tonification method," failing to assess deficiency or excess, and often overusing drying and draining herbs. While this is appropriate for excess Qi conditions, if deficiency Qi conditions are not tonified, how can pathogenic factors be expelled?
<Formula>: Si Jun Zi Tang (Four Gentlemen Decoction) is the foundational formula for regulating Qi. It supports Stomach Qi, descends Fire, tonifies deficiency, and consolidates the root. It is primarily used for men. If women suffer from Qi deficiency, it is also suitable.
Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma) (Tonifies middle and boosts Qi, remove radicle, 1.5 qian) Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (Supports Stomach and strengthens Spleen, stir-fried, 2 qian) Bai Fu Ling (Poria) (Nourishes Heart and promotes urination, remove bark, 1 qian) Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (Harmonizes middle and descends Fire, honey-fried, 0.4 qian)
Add one slice of fresh ginger and one jujube, decoct and take orally. For concurrent symptoms, modify according to the following additions:
For consumption with hemoptysis (Lao Zhai), add Shan Yao (Dioscoreae Rhizoma), Huang Qi (Astragali Radix), millet, and E Jiao (Donkey-hide Gelatin) (equal parts).
For deficiency after hematemesis, add Huang Qi (1.5 qian), Bai Bian Dou (Dolichoris Semen) (1 qian), and Mai Men Dong (Ophiopogonis Radix) (1.2 qian).
For mental restlessness and thirst, add Mai Men Dong (1.2 qian), Zhu Ye (Bambusae Folium) (1 qian), Shan Zhi (Gardeniae Fructus) (1 qian), and Wu Wei Zi (Schisandrae Fructus) (9 grains).
For Heart heat, add Mai Men Dong, Fu Shen (Poria cum Radice), and Huang Lian (Coptidis Rhizoma) (0.8 qian each).
For alternating tidal fever (Chao Re Wang Lai), add Chai Hu (Bupleuri Radix) and Di Gu Pi (Lycii Cortex) (1 qian each), and Huang Qin (Scutellariae Radix) (0.8 qian).
For abdominal pain, add Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba) (1.5 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma) (stir-fried), Guan Gui (Cinnamomi Ramulus), Nong Po (Magnoliae Officinalis Cortex) (0.7 qian each), and Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride) (0.5 qian).
For cold Stomach, add Ding Xiang (Caryophylli Flos), Fu Zi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata) (prepared), and Sha Ren (Amomi Fructus) (equal parts).
For Qi pain, add Mu Xiang (Aucklandiae Radix) and Xuan Hu Suo (Corydalis Rhizoma) (0.8 qian each), and Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix) (1 qian).
For presence of phlegm, add Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium) (remove white pith), Bei Mu (Fritillariae Bulbus), and Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (ginger-processed, 1.2 qian each); remove Ren Shen. For severe Qi deficiency, add Huang Qi (1.5 qian) and Shu Fu Zi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata) (1 qian); also add during summer months.
For Spleen and Stomach weakness, add Chen Pi, Shan Yao, and Dang Gui (1 qian each), and Huang Qi (1.2 qian). For generalized body pain, add Dang Gui (1.5 qian), Mu Xiang (0.5 qian), Bei Wu Jia Pi (Periplocae Cortex Radicis), and remove Ren Shen.
For right-sided hemiplegia (Ban Shen You Bian Bu Sui), add ginger juice and Zhu Li (Bambusae Caulis in Taenia Succus) (half cup each).
For abdominal distension and loss of appetite, add Sha Ren, Bai Dou Kou (Amomi Fructus Rotundus), and Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus) (0.7 qian each); remove Ren Shen.
For flaccidity due to Qi deficiency (Qi Xu Cheng Wei), add Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma), Huang Bai (Phellodendri Cortex), Huang Qin, and Mu Gua (Chaenomelis Fructus) (0.8 qian each).
For mental restlessness, add Chen Sha (Cinnabar), Suan Zao Ren (Zizyphi Semen), and Yuan Zhi (Polygalae Radix) (0.7 qian each), and Mai Men Dong (1 qian).
For cough, add Xing Ren (Armeniacae Semen Amarum) and Sang Bai Pi (Mori Cortex) (0.7 qian each), Wu Wei Zi (10 grains), Bei Mu, Gua Lou Ren (Trichosanthis Semen), and Chen Pi (0.8 qian each); remove Ren Shen and Bai Zhu.
For summerheat disease with heat, thirst, dry lips, delirium (Chan Yu), and a deficient, fine, and slow pulse, add Huang Qi and Mai Men Dong (1.5 qian each), Wu Wei Zi (9 grains), Chuan Gui (Angelicae Sinensis Radix), Bai Shao Yao, and prepared Shu Fu Zi (1 qian each). For shortness of breath and clear urination, add Huang Qi and remove Fu Ling.
For apoplexy (Zhong Feng) with Qi deficiency, add Huang Qi. For presence of phlegm, add ginger juice (half cup) and Zhu Li (one cup).
For chronic malaria (Jiu Nue) with more heat than chills, add Huang Qi (1.5 qian), Chai Hu, Zhi Mu (Anemarrhenae Rhizoma), and Di Gu Pi (1 qian each). For post-illness deficiency heat, add Mai Men Dong, Chuan Gui, and Huang Qi (1 qian each), Sheng Ma (Cimicifugae Rhizoma), and Chai Hu (0.3 qian each). For Spleen fatigue and shortness of breath, add Sha Ren and Mu Xiang (0.5 qian each), Bai Bian Dou, and Huang Qi (0.8 qian each). For uncontrollable night sweats (Dao Han Bu Zhi), add Huang Qi and Chen Mai Qu (Hordei Fructus Germinatus Praeparatus) (1.5 qian each), Mai Men Dong, Suan Zao Ren (0.8 qian each), and Dang Gui (1.2 qian).
For uncontrollable spontaneous sweating (Zi Han Bu Zhi), add Huang Qi (1.5 qian), Dang Gui, Mai Men Dong, Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata), and Ma Huang Gen (Ephedrae Radix et Rhizoma) (0.8 qian each).
For Heart Blood deficiency, insomnia, and mental trance, add Dang Gui and Suan Zao Ren (1 qian each), Huang Qi (1.2 qian), and Yuan Yan (Longan Arillus) (three, shelled).
For lethargic limbs and hypersomnia, add Bai Bian Dou, Chuan Yao (Sichuan Herb), Sha Ren, Dang Gui, and Chen Pi (0.8 qian each).
For Qi and Blood deficiency with vertigo (Xuan Yun), add Huang Qi, Tian Ma (Gastrodiae Rhizoma), Ban Xia, and Jing Jie Sui (Schizonepetae Spica) (1 qian each).
For uncontrollable watery diarrhea (Shui Xie Bu Zhi), add Fu Qu (Tritici Saccharum Praeparatum), Mu Xiang, Sha Ren, and Rou Dou Kou (Myristicae Semen) (0.7 qian each). In summer, add Huang Lian, fried Bian Dou, Che Qian Zi (Plantaginis Semen), and Ze Xie (Alismatis Rhizoma) (add 0.7 qian each).
For aversion to cold in limbs with accompanying heat, add Ma Huang (Ephedrae Herba), Gui Zhi (Cinnamomi Ramulus), Chuan Xiong (Chuanxiong Rhizoma), and Dang Gui (1 qian each); remove Ren Shen. For fetal protection in pregnant women, add Huang Qin, Dang Gui, E Jiao, and Ai Ye (Artemisiae Argyi Folium) (halved, 1 qian each), and Zhi Ke (Aurantii Fructus) (0.5 qian).
For threatened abortion with bleeding (Lou Tai), add Xu Duan (Dipsaci Radix), Di Yu (Sanguisorbae Radix), Dang Gui, Bai Shao Yao, Jing Jie Sui, and Huang Qin (0.8 qian each).
For postpartum diarrhea and dysentery (Chan Hou Xie Li), add Nong Po, Cang Zhu, Bai Bian Dou, Sha Ren, and Rou Guo (Myristicae Semen) (0.8 qian each).
For postpartum weak Spleen and Stomach, add Sha Ren, Bai Bian Dou, Shan Yao, Lian Zi (Nelumbinis Semen), and Chen Pi (1 qian each).
For infants with weak Spleen and Stomach, poor appetite, and easy diarrhea, add Shan Zha (Crataegi Fructus), Rou Guo, Sha Ren, Nong Po, Cang Zhu, and Chen Pi (0.8 qian each).
For various infantile gan syndromes (Xiao Er Zhu Gan), add Hu Huang Lian (Coptidis Teetae Rhizoma), Yin Chai Hu (Stellariae Radix), Shi Jun Zi Rou (Quisqualis Semen), and Shan Zha (1 qian each).
For infantile slow convulsion (Xiao Er Man Jing), add Quan Xie (Scorpio), Bai Fu Zi (Typhonii Rhizoma), and Tian Ma (0.7 qian each), and Bo He Ye (Menthae Haplocalycis Folium) (7 leaves).
For male and female deficiency exhaustion (Xu Lao) with heat, add Dang Gui, Bai Shao Yao, and Shu Di (1 qian each), Chai Hu, Qin Jiao (Gentianae Macrophyllae Radix), Di Gu Pi, and Mu Dan Pi (Moutan Cortex) (0.8 qian each), Huang Bai (honey-fried, 0.5 qian), and Qing Hao (Artemisiae Annuae Herba) (0.3 qian).
For male and female Qi deficiency with thirst, add Mu Gua, Gan Ge (Puerariae Lobatae Radix), and Wu Mei (Mume Fructus) (1 qian each).
For male and female five-center heat sensation (Wu Xin Fan Re) with sallow complexion, add Dang Gui, Bai Shao Yao, Chai Hu, and Mai Men Dong (1 qian each).
For infantile variola (smallpox) that is pale and fails to erupt, indicating Qi deficiency, add Huang Qi (0.8 qian), Guan Gui (0.5 qian), and Mu Xiang (0.3 qian).
For adults and infants with vomiting and diarrhea in summer, add Huo Xiang (Pogostemonis Herba), Bai Bian Dou, Chen Pi, Nong Po, Cang Zhu, and Gan Ge (0.8 qian each), and Mu Xiang (0.3 or 0.5 qian).
For epigastric cold pain (Zhong Wan), cyanosis of fingernails/toes, or cold extremities (Si Mo Jue), add Gan Jiang (1 qian) and remove Fu Ling. For severe cases, add Fu Zi (1 qian).
For chronic diarrhea/dysentery with sinking of Yuan Qi (Yuan Qi Xia Xian), add Sheng Ma (0.5 qian). For collapse of Yuan Qi, remove Sheng Ma and add prepared Shu Fu Zi (1.5 qian).
For elderly patients with shortness of breath and scanty urination, add Huang Qi and swallow Zi Shen Wan (Kidney-Nourishing Pill).
For excessive worrying injuring Heart and Spleen, daytime fatigue, and nighttime insomnia, add Huang Qi, Dang Gui, Mai Men Dong, Suan Zao Ren, and Yuan Yan Rou (Longan Arillus) (1 qian each); continue administering Tian Wang Bu Xin Dan (Heavenly King Heart-Nourishing Pill).
For seminal emission and cloudy urine (Yi Jing Bai Zhuo) due to Qi deficiency, add Shan Yao, Lian Zi, and Qian Shi (Euryales Semen) (equal parts).
For internal support of various sores (Zhu Chuang Nei Tuo), add Huang Qi and Fang Feng (Saposhnikoviae Radix) (1 qian each), Lian Qiao (Forsythiae Fructus), Jin Yin Hua (Lonicerae Japonicae Flos), Huang Bai, and Niu Bang Zi (Arctii Fructus) (0.8 qian each).
After various ulcers, for Qi and Blood deficiency, add Dang Gui, Bai Shao Yao, Huang Qi, and Huang Bai (each [unit]).
For various deficiencies with vertigo and visual floaters (Yan La Hei Hua), add Tian Ma, Ban Xia, Chuan Xiong, and Dang Gui (equal parts).
For disharmony of Spleen and Stomach (Pi Wei Bu He), add Sha Ren and Nong Po (0.7 qian each), Chen Pi, and Cang Zhu (1 qian each).
For vomiting, regurgitation, and nausea (Ou Ni E Xin), add Ban Xia, Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens), and Chen Pi (0.8 qian each), Sha Ren (0.5 qian), and Ding Xiang (0.3 qian).
For skin yellowing (Pi Huang), add Huang Bai and Cang Zhu (1.5 qian each).
For morning sickness/hyperemesis gravidarum (You Yun E Zu) in pregnant women, add Chen Pi, Zhi Ke, and Sha Ren (equal parts).
For red and white leukorrhea (Chi Dai Bai Dai) in women due to Qi deficiency, add Cang Zhu (1 qian), Sheng Ma (0.5 qian), and Qian Shi (0.8 qian).
For Qi deficiency with tidal fever, add Mai Men Dong, Di Gu Pi, and Chai Hu (0.8 qian each), and Huang Qin (0.7 qian).
For Qi deficiency with aversion to cold, add Huang Qi (text cuts off here).
For extreme cold of the lower origin (Xia Yuan Leng Ji), add Gan Jiang and Fu Zi (roasted, equal parts); remove Fu Ling.
The above are the modification methods for Si Jun Zi Tang. One must assess the severity and deficiency/excess of the condition, and adjust the dosage accordingly during clinical practice to avoid the error of "treating excess as excess and deficiency as deficiency" (Shi Shi Xu Xu). If this collection is incomplete, I hope experts will correct it. This would be greatly appreciated.