胃苓汤 小儿吐泻,寒食隔滞,腹痛脾虚必服。
苍术 陈皮 浓朴 猪苓 茯苓 焦术 泽泻 甘草(等分)
腹痛加白芍、香附,罗必伟先生本方加肉蔻最效。
七味白术散
条参 白术 茯苓(各二钱) 藿香 干葛 白芍(各一钱) 甘草(六分) 车前子 炮姜为引。
神效丸 治胃虚泄泻呕吐。
藿香 砂仁(炒) 赤苓(各一两) 炙草 甘草(各五钱) 共为末,老米糊丸,每服一钱,研烂
姜汤冲服。火呕泄者,加竹茹、石膏煎汤引。
安胃醒脾汤 脾虚则泻,胃虚则吐,脾胃不合,阴阳不顺,吐泻兼作,宜服此方。
焦术 茯苓(各三钱) 滑石 西砂(各一钱) 木香(七分) 姜枣煎服。
伤食,加枳壳、山楂;夹惊,加胆星、天麻;伤风,加防风、干姜;伤暑,加香薷、扁
豆;虚加党参、箭 ;内热,加黄连;渴不止,加乌梅;吐不止,加藿香;泻不止,加升麻
。
泄泻一门,伤暑伤食,痰湿火郁,脾虚肾虚肺虚,皆有泻症,惟变其寒热虚实。若水泻
则分之,食泻则消之,热泻则清之,寒泻则温之,虚泻则补之,久泻则止之、涩之。今将诸
方开列于下,用此察实的当,加减用之可也。
水泻乃脾气不温,腹不痛者,湿也。宜服∶
分水神丹
焦术(七钱) 车前子(三钱) 水煎服。
白术芍药汤 治脾经受湿,水泄注下,体重困倦,不欲饮食,水谷不化等症。
焦术 芍药(各四钱) 甘草(一钱) 水煎服。
热泻乃过于燥热而成,腹痛肠鸣,腹痛一阵,泻一阵,粪如酱色者。宜服∶
泻青丸 方在惊风门。
芍药汤 清热行血调气。经曰∶溲而便脓血,知气行则血行,行血则便自愈,调气则后
重除。
芍药(八钱) 当归 黄芩 黄连 大黄(各二钱) 槟榔(一钱) 肉桂 甘草 木香(各八分) 如
便后脏毒,加黄柏二钱。
上为末,每服三钱,煎水去渣服。
痛泻要方 治痛不止。
白术(二钱) 白芍 陈皮 防风(各一钱) 久泻加升麻,水煎服。
痰泻或泻或不泻,或多或少。宜服∶
平胃散 治脾有停湿,痰饮痞隔,宿食不消,满闷呕吐,乃山岚瘴,不服水土。
苍术 紫朴 陈皮(各一钱) 甘草(六分) 姜枣煎服。伤食加神曲,湿胜加五苓,痰多加半
夏,脾倦不思食加条参,痞满加枳壳、木香,大便秘加大黄,小便赤涩加猪苓、泽泻,伤寒
头痛加葱白、豆豉,取微汗皆可。
食积泻,腹痛,泻后痛。宜服∶
神曲 麦芽 焦楂(各二钱) 水煎服。
保和丸 治食积饮停,腹痛,泄泻,痞满吐酸积滞
,恶食,食疟下利。
山楂 神曲 茯苓(各一钱) 半夏 陈皮 莱菔子 连翘 麦芽(各一钱) 水煎服。
脾虚作泻,完谷不化。宜服∶
四柱散 治元阳不足,脏气虚,真阳耗散,腹痛冷痛。
茯苓 附子 党参(各二钱) 木香(一钱) 姜(三片) 水煎服。滑泄不止,加豆蔻(去油)、诃子
(各一钱),名曰六柱散。《活人书》有焦术无诃子。
参苓白术散 治脾胃虚弱,饮食减少,神气不足,或久病阳虚作泻,及老幼体弱,均可
服之。
条参 白术 茯苓 广皮 山药 炙草 扁豆 莲肉(各二钱) 砂仁 桔梗 苡仁(各一钱)
上为细末,枣汤米汁调下。
久泻不止,脾虚者。宜服∶
加味六君子汤 治一切脾胃虚弱,泄泻之证,及伤寒病米谷不化,肠中虚滑;发泻微痛
,久不瘥者,乃小儿脾疳,泄泻久痢。
条参 焦术 茯苓 箭 山药 甘草(各二钱) 砂仁 紫朴 肉蔻(面裹煨另研。各一钱)
枣(二枚) 水煎服。如为丸,每服二钱,米汤下。
加味地黄丸 治小儿泄泻、日少夜多。
熟地 枣皮 茯苓 怀山药(各二钱) 泽泻 丹皮 故纸 吴萸(各五分) 肉蔻(去油,六分)
四肢冷,加附子、肉桂各五分,姜枣为引。
真人养脏汤 治泻痢日久,赤白已尽,虚寒脱肛,亦治下痢赤白,脐腹疼痛,日久无度
。
粟壳 诃子(曲裹煨) 肉蔻(曲裹煨) 木香 蒙桂(各八分) 条参 焦术 当归(土炒,各二钱
白芍(一钱) 甘草(五分) 如寒甚,加附子去当归,红枣为引,水煎服。
Guizhi Tang (Cinnamon Twig Decoction): For infants and children presenting with vomiting and diarrhea, caused by cold food stagnation and obstruction, accompanied by abdominal pain and Spleen deficiency, this formula must be administered.
Herbs: Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Nongpu (Magnoliae Officinalis Cortex), Zhuling (Polyporus), Fuling (Poria), Jiaozhu (Fried Atractylodis Rhizoma), Zexie (Alismatis Rhizoma), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) in equal parts.
If abdominal pain is present, add Baishao (Paeoniae Radix Alba) and Xiangfu (Cyperi Rhizoma); Mr. Luo Biwei added Roukou (Myristicae Semen) to this formula, which is most effective.
Qiwei Baizhu San (Seven-Ingredient Powder for Strengthening the Spleen):
Tiaoshen (Codonopsis Radix), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Fuling (Poria) [each 2 qian], Huoxiang (Agastaches Herba), Gange (Puerariae Radix), Baishao (Paeoniae Radix Alba) [each 1 qian], Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) [6 fen], using Cheqianzi (Plantaginis Semen) and Paojiang (Prepared Zingiberis Rhizoma) as guides.
Shenxiao Wan (Divine Efficacy Pill): Treats diarrhea and vomiting due to Stomach Qi deficiency.
Herbs: Huoxiang (Agastaches Herba), Sharen (Amomi Fructus, stir-fried), Chiling (Red Poria) [each 1 liang], Zhigancao (Honey-processed Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) [each 5 qian]. Grind into fine powder, form pills with old rice paste. Take 1 qian per dose, chew thoroughly, and swallow with Ginger Decoction. For vomiting and diarrhea caused by Fire pathogen, add Zhuru (Bambusae Caulis in Taeniae) and Shigao (Gypsum Fibrosum), decoct in water as a guide.
Anwei Xingpi Tang (Stomach-Calming and Spleen-Awakening Decoction): When Spleen Qi is deficient, diarrhea occurs; when Stomach Qi is deficient, vomiting occurs. If Spleen and Stomach functions are discordant and Yin and Yang qi are not smooth, leading to simultaneous vomiting and diarrhea, this formula is suitable.
Herbs: Jiaozhu (Fried Atractylodis Rhizoma), Fuling (Poria) [each 3 qian], Huashi (Talcum), Xisha (Western Amomi Fructus) [each 1 qian], Muxiang (Aucklandiae Radix) [7 fen]. Decoct with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and Dazao (Jujubae Fructus) and take orally.
For food stagnation, add Zhike (Aurantii Fructus Immaturus) and Shanzha (Crataegi Fructus); if complicated by fright, add Dannanxing (Arisaematis Cum Bile) and Tianma (Gastrodiae Rhizoma); for wind injury, add Fangfeng (Saposhnikoviae Radix) and Ganjiang (Zingiberis Rhizoma); for summerheat injury, add Xiangru (Elsholtziae Herba) and Biandou (Dolichoris Semen); for deficiency, add Dangshen (Codonopsis Radix) and Jianyu (Dioscoreae Rhizoma); for internal heat, add Huanglian (Coptidis Rhizoma); for unquenchable thirst, add Wumei (Mume Fructus); for persistent vomiting, add Huoxiang (Agastaches Herba); for persistent diarrhea, add Shengma (Cimicifugae Rhizoma).
Regarding the category of diarrhea, whether caused by summerheat or food stagnation, phlegm-dampness or fire depression, or Spleen, Kidney, or Lung deficiency, all can manifest as diarrhea, differing only in their cold, heat, excess, or deficiency nature. For watery diarrhea, employ separation methods; for food stagnation diarrhea, employ digestion methods; for heat diarrhea, employ clearing methods; for cold diarrhea, employ warming methods; for deficiency diarrhea, employ tonifying methods; for chronic diarrhea, employ astringent methods. The following formulas are listed; use them to examine reality and adjust accordingly.
Watery diarrhea results from non-warming Spleen Qi, without abdominal pain, indicating dampness. Suitable to take:
Fenshui Shendan (Water-Separating Divine Elixir): Jiaozhu (Fried Atractylodis Rhizoma) [7 qian], Cheqianzi (Plantaginis Semen) [3 qian]. Decoct in water and take.
Baizhu Shaoyao Tang (Atractylodes and Peony Decoction): Treats dampness affecting the Spleen meridian, causing watery diarrhea, heavy body and fatigue, loss of appetite, and undigested food and water in stool.
Herbs: Jiaozhu (Fried Atractylodis Rhizoma), Shaoyao (Paeoniae Radix) [each 4 qian], Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) [1 qian]. Decoct in water and take.
Heat diarrhea results from excessive dryness and heat, characterized by abdominal pain and borborygmus, where each episode of pain is followed by diarrhea, and stool resembles sauce color. Suitable to take:
Xieqing Wan (Draining Green Pill): See "Convulsion Gate".
Shaoyao Tang (Peony Decoction): Clears heat, moves blood, and regulates Qi. The classics state: "When urine and stool contain pus and blood, it indicates that if Qi moves, Blood moves; moving Blood heals dysentery, and regulating Qi removes tenesmus."
Herbs: Shaoyao (Paeoniae Radix) [8 qian], Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Huangqin (Scutellariae Radix), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma) [each 2 qian], Binglang (Arecae Semen) [1 qian], Rougui (Cinnamomi Cortex), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Muxiang (Aucklandiae Radix) [each 8 fen]. If there is intestinal toxin after defecation, add Huangbai (Phellodendri Cortex) 2 qian.
Grind the above into powder, take 3 qian per dose, decoct in water, remove dregs, and take.
Tongxie Yaofang (Essential Formula for Painful Diarrhea): Treats persistent abdominal pain.
Herbs: Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) [2 qian], Baishao (Paeoniae Radix Alba), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Fangfeng (Saposhnikoviae Radix) [each 1 qian]. For chronic diarrhea, add Shengma (Cimicifugae Rhizoma). Decoct in water and take.
Phlegm-Damp Diarrhea: Intermittent diarrhea, varying in amount. Suitable to take:
Pingwei San (Peace the Stomach Powder): Treats dampness retention in the Spleen, phlegm-fluid obstruction, indigestion, fullness and oppression, vomiting, mountain miasma, and acclimatization issues.
Herbs: Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), Zipu (Purple Magnoliae Officinalis Cortex), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium) [each 1 qian], Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) [6 fen]. Decoct with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and Dazao (Jujubae Fructus). For food stagnation, add Shenqu (Massa Medicata Fermentata); for excessive dampness, add Wuling San (Five-Ingredient Powder with Poria); for abundant phlegm, add Banxia (Pinelliae Rhizoma); for Spleen fatigue and anorexia, add Tiaoshen (Codonopsis Radix); for chest fullness, add Zhike (Aurantii Fructus Immaturus) and Muxiang (Aucklandiae Radix); for constipation, add Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma); for dark and scanty urination, add Zhuling (Polyporus) and Zexie (Alismatis Rhizoma); for cold damage with headache, add Congbai (Allii Fistulosi Bulbus) and Douchi (Sojae Semen Preparatum) to induce slight sweating. All are applicable.
Food Stagnation Diarrhea: Abdominal pain, relieved after defecation. Suitable to take:
Herbs: Shenqu (Massa Medicata Fermentata), Maiya (Hordei Fructus Germinatus), Jiaozha (Fried Crataegi Fructus) [each 2 qian]. Decoct in water and take.
Baohe Wan (Preserve Harmony Pill): Treats food stagnation and fluid retention, abdominal pain, diarrhea, chest fullness, acid regurgitation, accumulation, aversion to food, food malaria, and dysentery.
Herbs: Shanzha (Crataegi Fructus), Shenqu (Massa Medicata Fermentata), Fuling (Poria) [each 1 qian], Banxia (Pinelliae Rhizoma), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Laifuzi (Radish Seed), Lianqiao (Forsythiae Fructus), Maiya (Hordei Fructus Germinatus) [each 1 qian]. Decoct in water and take.
Spleen Deficiency Diarrhea: Undigested food in stool. Suitable to take:
Sizhu San (Four-Pillar Powder): Treats insufficiency of Primordial Yang, deficiency of Zang-Fu Qi, dissipation of True Yang, abdominal pain, and cold pain.
Herbs: Fuling (Poria), Fuzi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata), Dangshen (Codonopsis Radix) [each 2 qian], Muxiang (Aucklandiae Radix) [1 qian], Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) [3 slices]. Decoct in water and take. If slippery diarrhea persists, add Doukou (Amomi Fructus, de-oiled) and Hezi (Chebulae Fructus) [each 1 qian], named Liuzhu San (Six-Pillar Powder). *Huoren Shu* contains Jiaozhu but no Hezi.
Shenling Baizhu San (Codonopsis, Poria, and Atractylodes Powder): Treats Spleen and Stomach weakness, reduced diet, insufficient spirit and Qi, or diarrhea due to Yang deficiency from chronic illness, as well as weak constitution in elderly and children.
Herbs: Tiaoshen (Codonopsis Radix), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Fuling (Poria), Guangpi (Broad Peel Citri Reticulatae Pericarpium), Shanyao (Dioscoreae Rhizoma), Zhigancao (Honey-processed Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Biandou (Dolichoris Semen), Lianrou (Lotus Seed Endosperm) [each 2 qian], Sharen (Amomi Fructus), Jiegeng (Platycodonis Radix), Yiren (Coicis Semen) [each 1 qian].
Grind into fine powder, mix with Jujube Decoction and Rice Juice, and take.
Chronic Diarrhea Persisting, Due to Spleen Deficiency: Suitable to take:
Jiawei Liujunzi Tang (Modified Six-Gentlemen Decoction): Treats all conditions of Spleen and Stomach weakness causing diarrhea, as well as undigested grains in cold damage, intestinal laxity; mild pain during diarrhea, chronic non-healing cases, pediatric Spleen malnutrition, and chronic dysentery.
Herbs: Tiaoshen (Codonopsis Radix), Jiaozhu (Fried Atractylodis Rhizoma), Fuling (Poria), Jianyu (Dioscoreae Rhizoma), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) [each 2 qian], Sharen (Amomi Fructus), Zipu (Purple Magnoliae Officinalis Cortex), Roukou (Myristicae Semen, wrapped in flour, baked, and separately ground) [each 1 qian], Zao (Jujubae Fructus) [2 pieces]. Decoct in water and take. If made into pills, take 2 qian per dose with Rice Soup.
Jiawei Dihuang Wan (Modified Rehmannia Pill): Treats pediatric diarrhea, less frequent during the day and more at night.
Herbs: Shudi (Rehmanniae Radix Praeparata), Zaopi (Corni Fructus), Fuling (Poria), Huaishanyao (Wild Yam Rhizoma) [each 2 qian], Zexie (Alismatis Rhizoma), Danpi (Moutan Cortex), Guzhi (Psoraleae Fructus), Wuyu (Evodiae Fructus) [each 5 fen], Roukou (Myristicae Semen, de-oiled) [6 fen]. For cold limbs, add Fuzi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata) and Rougui (Cinnamomi Cortex) 5 fen each, with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and Dazao (Jujubae Fructus) as guides.
Zhenren Yangzang Tang (True Man's Nourishing Viscera Decoction): Treats long-standing diarrhea and dysentery, where red and white discharge has ceased, prolapse due to deficiency-cold; also treats dysentery with red and white discharge, umbilical and abdominal pain, chronic and uncontrolled.
Herbs: Suske (Papaveris Pericarpium), Hezi (Chebulae Fructus, wrapped in yeast and baked), Roukou (Myristicae Semen, wrapped in yeast and baked), Muxiang (Aucklandiae Radix), Menggui (Cinnamomi Cortex) [each 8 fen], Tiaoshen (Codonopsis Radix), Jiaozhu (Fried Atractylodis Rhizoma), Danggui (Angelicae Sinensis Radix, earth-fried) [each 2 qian], Baishao (Paeoniae Radix Alba) [1 qian], Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) [5 fen]. If cold is severe, add Fuzi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata) and remove Danggui (Angelicae Sinensis Radix), with Red Dates as guides. Decoct in water and take.